Коми Республикаын уна патераа олан керкаяс (МКД) капитальнӧя дзоньталан фонд лӧсьӧдісны 2013 воын. Сэки жӧ регионса правительство вынсьӧдіс 2026 воӧдз программа. Таӧдз вонас дзоньтавлӧмаӧсь сё гӧгӧр керка. А программасӧ дасьтӧм бӧрын ӧдыс содӧма куим пӧв. Шуам, 2021 воын регионын капитальнӧя дзоньталӧмаӧсь 342 олан стрӧйба, 2022-ӧдын – 240-ӧс. Нӧшта во мысти капремонт вӧчӧмаӧсь 358 керкаын.
2024-2026 вояс кежлӧ планын уна патераа 907 керка.
Кыдз тӧдмавны, кор вӧчасны капремонтсӧ? Позьӧ-ӧ йӧзыслы аслыныс дзоньтасьны, оз кӧ кӧсйыны виччысьны 2040 воӧдз?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын «веськыд йитӧда» телефон пыр сёрнитігӧн вочавидзис «МКД капитальнӧя дзоньталан регионса фонд» некоммерческӧй котырӧн веськӧдлысь Александр Толмачёв.
–Александр Владимирович, кутшӧм керкаяс веськалӧны фонд син улӧ? Кодсюрӧ норасьӧ, орч-чӧн сулалысь выльджыкыс пӧ веськалӧма программаас, а налӧн важджыкыс абу?
–Фонд – тайӧ муниципалитетса став керкаас олысьяслысь ӧти кӧшельӧ либӧ, кыдз шуӧны специалистъяс, ӧти пӧртйӧ сьӧм чукӧртанін. Та дырйи став чӧжӧм сьӧмсӧ видзӧны программаас урчитӧм керкаяс дзоньталӧм могысь. Ӧтиын чукӧртӧмсӧ вермӧны видзны мӧд вылӧ. А вӧчӧм удж бӧрас фондыс вит во кывкутӧ сы вӧсна.
Йӧзлысь взноссӧ оз позь видзны фондыслӧн удж да сэтчӧс зільысьяслӧн удждон вылӧ. Таысь вермасны кыскыны кывкутӧмӧ. Фондлысь став рӧскодсӧ вештӧны да тшӧтш и миянлы удждон мынтӧны республикаса бюджетысь.
Оланін кодекс серти программаас пыртӧны став стрӧйбасӧ, кӧні вит патераысь унджык. Найӧс сэтысь киритӧны сӧмын сэк, торъя комиссия кӧ шуас киссянвыйӧдз воӧмаӧн. Но сэк жӧ кар-районын кыптӧны выль керкаяс, кодъясӧс тшӧтш пыртӧны программаас. И талун нин сійӧс нюжӧдісны 2059 воӧдз.
Кутшӧм керка пыртны программаас да планас, мый дзоньтавны водзджык, а кодъяс вермасны на виччысьыштны, бӧрйӧ муниципалитетса администрация. Та вӧсна медводз колӧ шыӧдчыны сэтчӧ, некӧн кӧ абу казьтыштӧма олан стрӧйбасӧ.
Программаас пыртігӧн медводз видзӧдӧны, кор кыпӧдӧмаӧсь керкасӧ, дзоньтавлӧмаӧсь-ӧ сійӧс капитальнӧя, уна-ӧ чӧжӧмаӧсь сэн олысьяс та могысь сьӧмсӧ.
–А мый вӧчӧны капремонт дырйиыс?
–Уна патераа керкаын капремонт весьтӧ дзоньталӧны либӧ вежӧны би провод, шоныд, газ, ва трубаяс да канализация, а сідзжӧ лифт, вевт, пӧдвал, мудӧд, ортсыса стен да мукӧдтор. Ортсысяньыс торйӧн колӧ мичмӧдны история боксянь тӧдчана стрӧйбаяс.
–Мый медся тшӧкыда йӧзыс корӧны дзоньтавны?
–Медся тшӧкыда дзоньталам вевт. Вевтыд кӧ виялӧ, кӧтасьӧ-киссьӧ и патера стеныд, бакшасьӧ-ульсалӧ и мудӧд-пӧдвалыд.
«Веськыд йитӧда» телефон пыр звӧнитліс квайт нывбаба, и ставныс норасисны виялысь вевт вылӧ. Тшӧкыда стен-пӧтӧлӧкыс кӧтасьӧ-ньӧдздӧ тулысын. Та вӧсна быд во пӧ патераын дзоньтасям…
Тӧдчӧда, эм керкаыс капремонт программаын али абу, веськӧдлан компанияӧс (УК-ӧс) тайӧ оз мезды керка бӧрсяыс дӧзьӧритӧмысь. Вевтыс кӧ виялӧ, тайӧс позьӧ ӧткодявны авария-неминучакӧд. Веськӧдлан компанияса специалистъяслы колӧ корсьны помкасӧ да дзоньтавны вияланінсӧ.
Эмӧсь зэв кывкутысь да идӧра УК-яс. Сэтчӧс специалистъяс дзоньталӧны оз сӧмын потласьӧминсӧ, а вежӧны тшӧтш дор-гӧгӧрыс. И тадзи во витӧн найӧ надзӧник выльмӧдӧны дзоньнас вевтсӧ.
А эмӧсь сэтшӧм «мастеръяс», кодъяс кайлӧны вевт вылас, вежӧны шипер лист либӧ ляскӧны-кисьтӧны гудрон ведра, и та вылын дзоньтасьӧмыс помасьӧ. Мыйтакӧ кад мысти сэті жӧ мӧдас патераас тёпкыны ва. УК-са специалистъяс оз кӧсйыны ноксьыны-дзоньтасьны, керканыд пӧ капремонт планын да. Нӧшта на, ыззьӧдӧны олысьяссӧ шыӧдчыны ёрдӧ, медым фондлы тшӧктісны ӧдйӧджык дзоньтавны вевтсӧ.
Тайӧ ӧдвакӧ отсалас. Фонд дзоньтасьӧ сӧмын планын урчитӧм керкаясын. Ме эськӧ вӧзйи патераын олысьлы, вевтыс кӧ виялӧ, гижны шыӧдчӧм УК-ӧ. Тӧлысь мысти кӧ немтор оз вӧчны, позьӧ норасьны республикаса Стройжилтехнадзор службаӧ. Сэтчӧс специалистъяс сяммасны тэрмӧдлыны дзоньтасьысьясӧс.
Став керкасӧ ӧттшӧтш дзоньтавны некутшӧм сьӧм оз тырмы. Медым ӧдйӧджык вӧчисны капремонт, колӧ тшӧкыдджыка шыӧдчывны администрацияӧ.
Овлӧ, планӧ пыртӧм керкаын кутшӧмкӧ помка вӧсна оз позь нуӧдны урчитӧм уджсӧ. Мукӧдысьсӧ артмӧ видзтыны сьӧм торгъяс дырйи. Прӧстмӧм сьӧм йылысь ми вонас кыкысь юӧртам муниципалитетса администрациялы. Тайӧ сьӧм весьтас сэні вермасны пыртны планас содтӧд стрӧйба.
Нӧшта ӧти туй. Вевтыд кӧ руп-ропмунӧма да виялӧ, колӧ корны торъя котырысь специалистъясӧс, кодъяс видзӧдласны да вӧчасны сы кузя кывкӧртӧд. Комиын тайӧс вермасны вӧчны вузасян да промышленносьт палатаса (ТПП) войтыр. Тайӧ кывкӧртӧднас колӧ шыӧдчыны администрацияӧ, медым пыртісны керкатӧ капремонт планӧ.
И нӧшта МКД-ын олысьяс вермӧны, и Оланін кодекс сетӧ татшӧм позянлунсӧ, кадысь водз вӧчны капремонтсӧ. Шуам, вевтсӧ программа сертиыс урчитӧма дзоньтавны 2027 воын. А сэні олысьяс кӧсйӧны выльмӧдны ӧні. Либӧ вӧчасны кывкӧртӧд, мый вевтыс налӧн бур, да сы пыдди дзоньталасны лифтсӧ.
Но та могысь кык коймӧд пай олысьыслы колӧ чукӧртчывны да кырымавны колана кабалаяс. И чӧжӧм сьӧмсӧ вуджӧдасны налы торъя тшӧт вылӧ.
Таысь кындзи сэтчӧ колӧ чукӧртны содтӧд сьӧм, медым взносыс вӧлі правительствоӧн урчитӧмысь унджык. Сы вӧсна мый та мындаыс оз тырмы дзоньтасьнысӧ. Та бӧрын бӧрйыны пӧдрадчикӧс.
Торъя тшӧт вылӧ медсясӧ вуджӧны выль гырысь керкаяс, кӧні уна патераыс.
Но и тані эм тырмытӧмтор. Олысьясыс асьныс корсьӧны дзоньтасьысьсӧ, и быдсикас «мастерыс» вермас веськавны. Сэсся вермасны и ылӧдлыны.
Капремонт фондлӧн эм пӧдрадчикъяс реестр. Налы сійӧ нуӧдӧ сідз шусяна аукцион да бӧрйӧ капремонтсӧ медся бура да донтӧма вӧчысьӧс. Тайӧ реестрас оз лэдзны тӧдтӧм бокӧвӧй пӧдрадчикӧс.
–Капремонт вылӧ взносыс тырмӧ?
–Программасӧ вынсьӧдігӧн миян республикаса правительство урчитлӧма Россияса мукӧд регионын серти медся ичӧт взнос – квадрата метрысь 2,3-3 шайт. Мукӧдлаас арталӧмаӧсь кык-куим пӧв унджык. Дженьыд кадӧн сэні сяммӧмаӧсь чукӧртны колана мындасӧ. Комиын кӧ сэки чӧжисны та мындаӧн жӧ, дзоньталісны эськӧ ёна унджык керка.
Взноссӧ куим пӧв содтылӧмаӧсь сӧмын ӧтчыд 2019 воын. Ӧні Комиын быд квадрата метрысь капремонт вылӧ, бурногӧн кӧ, колӧ мынтыны 26-58 шайт. И та мындаыс на этша.
Но правительстволӧн индӧд серти тавося январь 1 лунсянь республикаса лунвыв кар-районын босьтӧны 13,80, а Войвылын – 16,80 шайт. Мӧйму взносыс вӧлі 1 шайтӧн (6,9 прӧчентӧн) этшаджык.
–Взноссӧ ставӧн мынтӧны?
–Программасӧ панігӧн ылӧсас джын войтырыс эз гӧгӧрвоны, мый вылӧ видзсьӧ сьӧмыс, да эз кӧсйыны мынтыны. Талун 86,5 прӧчент олысьыслӧн капремонт кузя уджйӧзыс абу. Рытыв-Войвыв кытшын да Россияын татшӧмыс 98,1 да 98,5 прӧчент.
Медсясӧ оз мынтыны банкрот выйӧдз воӧмаяс да мукӧд регионӧ мунӧмаяс. Уджйӧзаыс уна Воркутаын да Интаын. Сэні зэв уна пуста патераыс. Сиктсаяс та боксянь кывкутӧныджык. Лючки мынтӧны взноссӧ Княжпогост, Койгорт да Сыктывдін районъясын, а сідзжӧ Сыктывкар, Усинск да Ухта каръясын.
–Кутшӧм керкаяс майшӧдлӧны медся ёна?
–Республикаса сикт-посёлокын ӧнӧдз сулалӧны важ баракъяс. Уна стрӧйба васӧдінын. Медым сэні дзоньтавны мудӧдсӧ, колӧ косьтыны гӧгӧрыс, кодйыны ва гуранъяс. А та вылӧ сьӧмсӧ абу урчитӧма. Сэсся уналаын колӧ вежны асмогасян гусӧ. Но сійӧс кӧ вӧрзьӧдан, дзоньнас керкаыс киссяс. Бурджык орччӧн вӧчны выльӧс либӧ нюжӧдны канализация. Но та вылӧ бара жӧ оз вичмӧдны сьӧм. Татшӧмъяссӧ дзоньтавны колӧ государство сьӧм весьтӧ, медым фондыс эз видз мукӧд керкаын олысьяслысь чӧжӧмсӧ.
–Мыйта колӧ на дзоньтавны?
–Таво план серти шуӧма дзоньтавны 311 керка (302-ас тайӧс вӧчас Регоператор, мукӧдас – асьныс олысьясыс торъя тшӧт весьтӧ). 228-ас бӧрйӧма нин дзоньтасьысь пӧдрадчикӧс, а 35 кузя нуӧдӧны на аукцион. Кызьысь унджыклаын Регоператорлӧн комиссия ошкӧма нин вӧчӧм уджсӧ. 34-лы дасьтӧны на уджтас-смета документ-кабала. Ас тшӧт весьтас йӧзыс дзоньталӧмаӧсь кык керка.
2027-2029 воясӧ уна патераа 1.200 керкаын капитальнӧя дзоньтасьӧм могысь колӧ вӧчны 2.300 сикас удж. 400-ын вежлаласны шоныд, би да ва трубаяс, 139-ын – лифт, 301-ын дзоньталасны вевт, ӧкмысын – пӧдвал, 48-ын – мудӧд, а 117 керка кышасны-мичмӧдасны ортсысяньыс.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.