Англияса врач Эдвард Дженнер 1796 воын лӧсьӧдӧма мӧс пистиысь видзчысян вакцина да сюйӧма сійӧс кӧкъямыс арӧса зонкалы. Сійӧ неуна нёрпалыштӧма, но абу висьмӧма.
Апрель 22-30 лунъясӧ мир пасьталаын пасйӧны иммунизация вежон. Кутшӧм висьӧмлы паныд колӧ уколавны пузчужӧм кагаӧс, да мыйысь видзчысьны верстьӧлы? Мыйла ӧткымын пӧрӧсысь вакцинасӧ колӧ вӧчны арнас, а мукӧдсьыс – кӧть кор?
Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын сёрниыс вӧлі буретш та йылысь.
Комиын Роспотребнадзор управлениеысь эпидемиология юкӧнӧн веськӧдлысь Марина Петухова:
–Став висьӧмсьыс медбура дорйӧ вакцина. Сійӧ ёнмӧдӧ мортлысь иммунитетсӧ, кӧртвомалӧ быдсикас пӧрӧс.
Республикаын да и ставнас Россияын вунӧдісны нин, мый сэтшӧмыс полиомиелит, дифтерия, паротит да писти (оспа). Вакцина вӧчалӧмӧн ми ёна чинтім туберкулёз. Кольӧм нэмся ӧкмысдасӧд воясын Россияын унаӧн кувсисны дифтерияысь. А талун ог нин полӧй. Лыдалысь казялӧны виж висьӧм (В гепатит), но содӧ А сикасаыс.
Унаӧс водзті мӧдаръюгыдас нуис ляті (корь). И сійӧс, позьӧ шуны, ми дзикӧдз венлім, но майшӧдлана серпасыс орчча странаясын да весиг Россияса ӧткымын регионын. Миян республикаӧ тайӧ пӧрӧссӧ вайӧны ветлысь-мунысьяс да мигрантъяс. 2023 воын Комиын лятіӧн нёрпаліс 12 морт, а 2024-ӧдын 42 нин, но мӧйму ни ӧти висьысьӧс эг казялӧй.
Республикаын важӧн нин эз вӧв наля (краснуха). Да и талун уколасьӧмаяс пиысь татшӧмсӧ эг казявлӧй. Но мӧйму Усинскӧ воліс наляа ӧти да Сыктывкарса войска часьтӧ кык морт. Куимнанныс Чечняысьӧсь.
2022 воын кӧ коклюшӧн республикаын нёрпаліс куим морт, 2023-ӧдын 97 нин, а мӧйму татшӧмыс вӧлі 96.
Россияса минздрав лӧсьӧдӧма профилактика прививка вӧчан национальнӧй календар. Сэні абу весьшӧрӧ индалӧма укол вӧчан стӧч кад. Позьӧ дугӧдчывны недыр кежлӧ, кагаыс кӧ, шуам, висьмис. Но бурдӧм бӧрас колӧ водзӧ вӧчны индӧм прививкасӧ. Мыйкӧ кӧ торкам да дзикӧдз эновтчам, иммунитетыс омӧльтчас.
Роддомын на пузчужӧм дзоньвидза кагукӧс медводдза 24 часӧ уколалӧны виж висьӧмысь (В гепатитысь). Нӧшта вакцинасӧ вӧчӧны ӧти да квайт тӧлысь мысти. Висьлӧс кӧ дзолюкыс, уколалӧны 2 да 12 тӧлыссяӧн.
Чужӧмсяньыс куим лун мысти нин вӧчӧны туберкулёзысь БЦЖ. Нӧшта тайӧ пӧрӧссьыс уколалӧны 6-7 арӧсын.
Куим, нёль да джын, а сэсся квайт тӧлысся кагалы вӧчӧны коклюшысь, дифтерияысь да столбнякысь прививка. Арӧсӧн-джынйӧннас – медводдза ревакцинация. Бӧръя кык висьӧмсьыс нӧшта уколалӧны 6 да 14 арӧсын. Та бӧрын быд дас во колӧ вӧчны прививка.
Полиомиелитлы паныд вакцина сюйӧны 3, 4, 5 да 6 тӧлысся кагалы. Нӧшта уколаласны 18 да 20 тӧлысь мысти, а сэсся 14 арӧсын.
Лятіысь, наляысь да паротитысь уколалӧны ӧти да квайт арӧсаӧс.
Пневмококк инфекциялы паныд вакцина вӧчӧны 2, 4, 5 да 15 тӧлысся кагалы.
Квайт тӧлыссянь дзолюкӧс позьӧ уколавны гриппысь.
Верстьӧлы гриппысь прививка вӧчӧны быд во арнас, тайӧ пӧрӧсыс воысь-во вежлалӧ штаммсӧ да. Дифтерияысь да столбнякысь колӧ уколасьны АДСМ вакцинаӧн быд дас во мысти. В гепатитлы паныд прививка вӧчӧны 18-55 арӧсалы. Медицинаын зільысьясӧс уколалӧны арлыд вылӧ видзӧдтӧг.
Мортыслы кӧ ичӧтдырйиыс абу вӧчлӧмаӧсь корйысь прививка, 35 арӧсӧдз колӧ вӧчны кыкысь.
Регыд нин лунвыв регионъясын шойччысьяс да суйӧрсайса мигрантъяс мӧдасны «козьнавны» республикаса олысьясӧс энтеровируса инфекцияӧн, Коксаки, ECHO вирусъясӧн да полиовирусӧн. Таво нин Суданысь воис малярияӧн нёрпалысь.
Коми Республикаса минздравысь главнӧй внештатнӧй эпидемиолог Нина Овчинникова:
–Талун кодсюрӧ оз кӧсйыны гӧгӧрвоны, мый инфекциясӧ позьӧ венны сӧмын прививкаӧн. Вакцинаыс медводз дорйӧ кувсьӧмысь. Висьмыны вермас быдӧн, но ас кадӧ кӧ вӧчны укол, пӧрӧ-сыд оз кӧвъясь, а висьман кӧ нин, нёрпалан кокньыда да регыд.
Сэсся вакцинаыс вир-яйнымӧс дорйӧ оз сӧмын ӧти пӧрӧсысь, а некымынысь. Шуам, виж висьӧм (В гепатит) тшӧкыда вайӧдӧ мускын лёк пыкӧсӧдз. Сідзкӧ, уколасям кӧ виж висьӧмысь, мынтӧдчам и онкологияысь.
Бать-мам пиысь кодсюрӧ оз кӧсйыны та мындаысь дойдны дона вир тусьсӧ. Но талун нин медицина промышленносьт вӧчӧ куим да весиг вит сикас пӧрӧслы паныд ӧтувъя вакцина. Ӧти уколӧн позьӧ дорйысьны вит висьӧмысь.
Тшӧкыда верстьӧ оз сетны уколавны челядьсӧ. Кытчӧ пӧ тэрмасьны? Вӧчам пӧ сизим, дас либӧ 15 арӧсын. Тадзи оз позь. Та каднас кагаыслы вермас кӧвъясьны быдсикас висьӧмыс, мый вайӧдас сьӧкыд осложнениеӧдз.
Коми Республикаса главнӧй государственнӧй санитарнӧй врачлӧн индӧд серти миян регионса бюджет весьтӧ вакцинасӧ вӧчӧны вируса энцефалитысь, туляремияысь, бешенствоысь, пневмококкысь да пистиысь видзчысьӧм могысь.
Призывникъяслы, мобилизуйтӧмаяслы вӧчӧны гриппысь, коронавирусысь, менингококкысь, пневмококкысь да пистиысь вакцина.
Челядьӧс и верстьӧӧс уколалӧны А гепатитысь, найӧ кӧ олӧны ойдланінын, либӧ районас кӧ паськалӧма тайӧ пӧрӧсыс, 12 арӧса нывъясӧс – морт папиллома вирусысь.
Ямал-Ненеч автономия кытшын талун вӧчалӧны сибырса язвалы паныд вакцина, тундраас ӧткымынлаысь казялӧмаӧсь тайӧ пӧрӧссӧ да.
Республикаын 13 сідз шусяна эндемия район, кӧні паськалӧма вӧр лудік.
Медым тувсов шоныд лунӧ эз ковмы повны энцефалит кӧвъялӧмысь, арнас нин колӧ вӧлі уколасьны. Мӧдысьсӧ вӧчӧны 5-7 тӧлысь мысти.
Но позьӧ уколасьны и ӧні, а сэсся нӧшта кык вежон мысти. Дерт, татшӧм прививкасьыд иммунитетыд оз сэтшӧма ёнмы, но пыр жӧ кутшӧмакӧ доръяс. Во мысти бара ковмас уколасьны.
Уколасьны колӧ сӧмын государство, ведомство либӧ коммерсант медучреждениеын, кодъяслӧн эм та вылӧ лицензия.
Сыктывкарса коймӧд номера поликлиникаысь главнӧй врачӧс вежысь Марьяна Изъюрова:
–Прививка вӧчӧны Карл Маркс уличаса 116-ӧд, Ленин уличаса 75А-ӧд, Коммунистическӧй уличаса 41-ӧд, Тентюков уличаса 328-ӧд да Пӧкрӧв бульварса 1-ӧд номера керкаясын 8 асывсянь 7 час 30 минут рытӧдз, а субӧтаӧ – 2 час лунӧдз.
Водзвыв гижӧдчыны позьӧ 88001006525 да 409909 номера телефон пыр.
Предприятие-организацияӧн веськӧдлысь вермас корны миянӧс уколавны коллективсӧ уджаланінас.
Кор колӧ дженьыд кадӧн вӧчны прививкасӧ кыдз позьӧ унджык йӧзлы, медицина учреждениеясын восьталам содтӧд жыръяс, «Макси» вузасян шӧрин дорын сувтӧдам уколасян фургон, кытшовтам и гортсьыс петавны вермытӧмъясӧс.
Олӧма войтырлӧн рӧдвужыс тшӧкыда ӧвтыштчӧны, мыйла пӧ пӧрысь мортыслы уколасьны? Но буретш татшӧмсӧ и колӧ дорйыны. Налы пӧрӧссӧ кӧвъялӧны буретш матыссаясыс. Сійӧ жӧ гриппсьыс олӧма морт вермас веськавны весиг реанимацияӧ. Тайӧ висьӧмсьыс быд во кодкӧ да кувсьӧ.
Республикаысь инфекция больничаса главнӧй врачӧс вежысь Татьяна Безуглая:
–Миян больничаӧ вайӧны найӧс, кодъяс ас кадӧ эз вӧчны вакцина.
Казьтышта, революцияӧдз Россияын вит арӧса 40 прӧчент кагукыс кувсьылӧма ляті, дифтерия, пневмония, скарлатина да челядь мукӧд пӧрӧсысь.
Серпасыс бурмис 1930 во бӧрын, кор зонпосниӧс мӧдісны уколавны.
Чуйма, кор кутшӧмкӧ блогер-антиваксер юӧртӧ быдсикас осложнение йылысь. Вакцинасьыс пӧ ӧтилӧн кагаыс синтӧммӧма, мӧдлӧн – пельтӧммӧма. Но ӧд осложнениеыс овлӧ уна сюрс мортысь лыдалӧн, а висьӧмыс ёна унджыкӧс вермас вӧчны инвалидӧн либӧ нуны мӧдаръюгыдас. Сэсся кагаыслӧн вермас «садьмыны» мам-батьсяньыс вуджӧм пӧрӧс, коді некыдз абу йитчӧма вакцинаыскӧд.
Быд мортлӧн вир-яйыс торъялӧ. Ӧти кага вермас висьмыны весиг аскорбин витаминысь, мӧдлӧн дзоньвидзалуныс вермас омӧльтчыны саридзса капустаысь либӧ чериысь.
Уналӧн вежсьӧ видзӧдласыс, кор кагукыслы оз сетны вӧчны прививка, а сэсся дзолюкыс веськалӧ реанимацияӧ. Сэки нин верстьӧ котӧрӧн локтӧны врач дорӧ да корӧны и асьнысӧ, и челядьсӧ уколавны.
Бать-мам оз сетны уколавны висьлӧс челядьӧс. Миянын куйлӧны астмаӧн, диабетӧн да ДЦП-ӧн висьысь челядь, кодъяслы кӧвъясьӧма коклюш. Кызӧмыс нӧшта на йиджӧ налӧн юр вемӧ.
Наля – тайӧ абу сӧмын кучикын гӧрд чутъяс. Ӧти ань дыр кӧсйӧма чужтыны кага, куимысь вӧчӧма ЭКО, а нӧбасигас кӧвъясьӧма тайӧ пӧрӧсыс. Та вӧсна 18-25 арӧса нывбабалы быть колӧ видзчысьны да вӧчны вакцина. Краснухаӧн висьмӧм нӧбасьысь аньлӧн вермас чужны синтӧм-пельтӧм, сьӧлӧмнас висьысь кага.
Тадзи жӧ ӧвтыштчӧны грипплы паныд уколасьӧмысь. Нӧбасьысь нывбабалӧн вермас кадысь водз чужны висьлӧс да весиг кувсьӧм кага.
<> Николай Размыслов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.