«Коми войтыр» ӧтмунӧмысь Сыктывкарса юкӧн да юркарса коми культура шӧрин сигӧртісны асшӧр гижысьяслы «Ас йӧз» литература конкурс. Уджтассӧ вӧлі индӧма 2024 вося конференция резолюцияын.
Проектсӧ олӧмӧ пӧртны отсалісны Коми Республикаса гижысь котыр, юркарса администрация, Коми йӧзӧдчан керка да «Октябрь» шойччан шӧрин. Юркарса администрациясянь грант дінӧ содтӧд сьӧм вичмӧдісны Коми Республикаса социальнӧй политика комитетӧн веськӧдлысь Анастасия Михайлова, регионса Каналан Сӧветысь депутатъяс Николай Удоратин да Татьяна Саладина.
Конкурсас вермысьясӧс нимӧдан рытсӧ нуӧдісны Екатерина Блюме да Иван Биричевский. Гӧсьтъясӧс гажӧдіс «Зарни туис» сьылан котыр, веськӧдлысьыс Наталья Канова.
Конкурс вылӧ воис 140 гӧгӧр удж Коми Республикаса быд пельӧсысь: Кулӧмдін, Луздор, Изьва, Кӧрткерӧс, Сыктывдін, Койгорт, Удора районъясысь, Усинск да Инта карса кытшъясысь и, дерт жӧ, Сыктывкарысь. Медся том гижысьыс – 14, а медверстьӧыс – 85 арӧса.
Асшӧр гижысьяс петкӧдчисны нёль нимпасын: коми кывбур, роч кывбур, коми проза, роч проза том да верстьӧ войтыр костын нимпас юкӧмӧн.
Жюриын уджалісны Алёна Ельцова – коми поэт, вуджӧдчысь, литература туялысь, Россияса гижысь котырӧ пырысь; Валентина Александровна Лимерова – коми литература туялысь, педагогика наукаса кандидат; Александр Герасименко – роч поэт, Россияса гижысь котырӧ пырысь; Нина Обрезкова – коми поэт, прозаик, драматург, вуджӧдчысь, Россияса гижысь котырӧ пырысь; Андрей Попов – жюриӧн веськӧдлысь, роч поэт, вуджӧдчысь, Коми Республикаса гижысь котырӧн юрнуӧдысь.
Жюрилӧн кывкӧртӧд серти, верстьӧ йӧз пӧвстын «Коми проза» нимпасын вермис Елена Игнатова. Томуловысь медбурӧн шуисны Элина Шлоповаӧс.
«Коми кывбурын» верстьӧясысь медвылӧ донъялісны Александр Уляшевӧс, а томуловысь – Вадим Семяшкинӧс.
«Роч прозаын» вермисны Людмила Кузиванова да том гижысь Андрей Терентьев, а «Роч кывбурын» – Алёна Ускова да Святослав Напалков.
Вермасьӧмӧ пырӧдчысьясӧс чолӧмалісны «Коми войтыр» ӧтмунӧмысь Сыктывкарса юкӧнӧн юрнуӧдысь Алёна Нестерова да юркарса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Елена Семейкина.
Вермысьяслы вичмис диплом, дзоридз да сьӧма сертификат. А конкурсӧ быд пырӧдчысьлы – аттьӧалана гижӧд да мӧд во кежлӧ «Тыр-бур олӧм тіянлы, ас йӧз!» мича календар.
Содтӧд козин – 2026 во кежлӧ «Войвыв кодзув» журнал судзӧдан сертификат – вичмис Ольга Камаевалы, Софья Лукиналы да Александра Павловалы.
Медбур гижӧдъяс лоӧ йӧзӧдӧма «Би кинь» да «Войвыв кодзув» журналъясын. Кык висьтӧн талун тӧдмӧдам «Коми му» газет лыддьысьясӧс.
Казьтыштам, «Ас йӧз» конкурс муніс мӧдысь. Воддзаыс вӧлі 2023 воын. Сигӧртан рыт вылӧ волысьяс сэки вӧзйисны содтӧд нуӧдны литература рыт. Таво налӧн кӧсйӧмыс збыльмис. Сцена вывсянь быдӧн вермис лыддьыны ассьыс гижӧдсӧ, юксьыны мӧвпъясӧн, чолӧмавны ёрта-ёртӧс. Татшӧм конкурссӧ лоӧ нуӧдӧма и водзӧ.
Ольга Камаева
Ӧнисся
–Тiч-точ, – надзӧн восьлалiс гираа часi.
–Крутш-кротш, – тратшкисны пызан помӧ Ӧниссялӧн кос чуньясыс.
Оз нин волы лавкаӧ мунан кадыс. Пӧсявмӧн лои виччысьӧма.
Нянь ваян лунӧ Ӧниссялӧн праздник. Век водзвыв лӧсьӧдчӧ. Асывнас мичаа мыськалӧ чужӧмсӧ кӧдзыд ваӧн, юр кучик доймытӧдз сыналӧ дзор юрсисӧ да топыда шмакалӧ балябӧжас.
Сэсся пӧсь тшай юӧм бӧрын пырӧ чуланӧ да зэв дыр бӧрйӧ мича кӧлуй. Талун пасьталiс гӧрд юбка да виж дӧрӧм. Дӧрӧм вылас пысалiс сикӧтш. Зеркалаӧ видзӧдлiс да, ок, и мича!
Сиктса паськыд вомаясыд пыр сералыштiсны Ӧниссяӧс. Старука нин пӧ, а некыдзи том ныв олӧмсӧ оз лэдз. А сылы веськодь. Ӧнi некод абу Ӧниссяӧс люкӧдысь-велӧдысьыс. Сизимдас вит арӧснад ас окота серти нин позьӧ овны.
Тоньӧбтiс дас ӧти да джын. Петан кад. Арлыда баба век туй шӧртiыс ветлiс и лавкаын век медводз ӧчередын сулалiс. Мед ставӧн аддзыласны мича паськӧмсӧ да чӧскыдтор ньӧбӧмсӧ.
Лавкаысь локтӧм бӧрын ань вӧляысь пӧрччысис. Сэсся став кӧлуйсӧ идралiс шипанерӧ да игналiс ӧдзӧссӧ ключӧн.
Мича гожся лун катовтчӧ рытлань. Регыд локтасны суседлӧн челядь ӧшинь увсьыс ытшкӧм турунсӧ куртны.
Суседлӧн керка тыр внук-внучка, и найӧ пыр тшыгӧсь. Век пызан вывсьыд мыйкӧ синйӧны. Сiйӧ и кыйӧд, мед оз шепыштны нинӧм. Ӧнисся лӧсьӧдiс быдӧнлы ӧти кампетӧн да ӧти печенньӧӧн. Тырмас налы.
Ӧниссяӧс сиктын скуп бабаӧн шулiсны. Эз мича синмӧн видзӧдны. Некод ёна оз и уськӧдчы отсасьны. А мый могысь сылы лышкыднас лоны. Быдтiс сiйӧс мамыс ӧткӧн, зэв стрӧга. Некор мелi кыв ни ошкӧм эз кывлы Ӧнисся. Мамыс сӧмын шыбӧльяссӧ индалiс.
А ӧтчыд коймӧд классын велӧдчигӧн учительыс став водзын зэв ёна ошкис ичӧт нылӧс, медся бура да мичаа пӧ лыддьысян.
Ӧнисся оз и помнит радысла, кыдзи воис гортас. Быттьӧ бордъясис и лэбис, мед зiльджыка ошйысьны мамыслы. А мамыс сӧмын бокӧ броткӧбтiс, эн пӧ ошйысь, аслыд пӧ велӧдчан да олан. Сэксянь Ӧнисся аслыс и кутiс овны.
Верӧссӧ, том зонмӧс на, ылӧдлiс, рушкуаси пӧ тэсянь, гӧтрась ме вылӧ. Микулай вӧлi дзик рам кукань кодь. Кывзiс Ӧниссяӧс. А кага эз и чуж. Рушкуыс некор жӧ эз вӧв.
Кӧдзыд юын пожъясигӧн ёна кынмис да кынтiс коксӧ. Биалiс вежон чӧж. Весиг бур вирыс дугдылiс мунны. Сэсся эськӧ воис жӧ бӧр ставыс аслас кӧлеяӧ.
Но сэксянь том ныв быттьӧ другӧн пӧрысьмис. Мисьтӧмӧн лои.
Но Микулай эз коль гӧтырсӧ. Нэм чӧж олiсны. Война вывсянь геройӧн воис. Киа-кока, мича, статя.
Торйӧн нин сыысь мустӧмтiсны Ӧниссяӧс – татшӧм прамӧй мужиклы кага эз вай да. Но Микулай некор кыв ни джын эз шулы гӧтырыслы, эз дойд.
Кылiс Ӧниссялысь пытшкӧсса сьӧлӧм висьӧмсӧ. Кӧдзыд мамӧн нылӧс ӧтдортӧмсӧ.
Мыйла тадзи лои? Гашкӧ, ӧткӧн быдтысьӧм. Код тӧдас. Микулай бур бать моз радейтiс гӧтырсӧ, век мелiалiс, мича паськӧм ньӧбалiс. Весиг кувны дыр эз лысьт, мед некод оз ӧбидит Ӧниссяӧс.
Талун со вит во Микулай кулӧмсянь. Мича шондiа лун. Челядь куртiсны турун да вӧляысь пырисны удждонла.
Ӧнисся видзӧдлiс стенӧ Микулайлӧн фотокарточка вылӧ и содтiс кампет да печенньӧ дорӧ рулет да сгущёнка банка.
Софья Лукина
Ловъя лов
Гожӧм – тайӧ менам медся радейтана кад.
Сэк менам помасяс велӧдчӧм, да ме воа аслам чужанiнӧ – Важгорт сиктӧ. Аддзыся котыркӧд, мый радласны менам воӧмлы. Водзӧ ветла пӧч да пӧль дорӧ, мый тшӧтш гажтӧмтчисны.
Пӧчӧй менам воӧм кежлӧ век пӧжалӧ чӧскыдсьыс-чӧскыд шаньга да пирӧг. Сiдзи лоис и таво. Локтi пӧчӧй да пӧльӧй дорӧ, найӧ сывъялiсны-окалiсны менӧ да пуксьӧдiсны пызан сайӧ.
Ми ӧтлаын юим чай да чӧсмасим пӧжасӧн. Но таво мыйлакӧ руыс керкаас вӧлi мӧд, зэв лёк. Быттьӧ кодкӧ зэв скӧралӧ да став ассьыс сьӧлӧмкылӧмсӧ ыстӧ меным. Ме юалi налысь:
–Пӧч, пӧль, тi мый, пинясинныд али мый? Мыйкӧ руыс танi зэв ладтӧм.
–Эг, Сонюк, ставыс бур, эн пов. Тэ сёй, сёй, тэныд пӧжалi!
Ме думыштлi, мый меным кажитчис. Мудзи кӧ ме туй бӧрын, та понда татшӧм мӧвпъяс менам юрам. Водзӧ пӧч шуис:
–Сонюк, аски ми пӧльыдкӧд мӧдам сэтӧр вотны, мӧдан миянкӧд?
А ме зэв эськӧ радейта тусь вотны! Чукӧрта сiйӧс татшӧм правилӧ серти: «Ӧти тусь чуманӧ, мӧд – вомӧ».
–Мӧда, мӧда, эн юась весиг!
–Но бур, аски асывнас тэнӧ виччысьны кутам, да отасьны эн вунӧд, гут-гагйыс садьмисны нин, став виртӧ юасны!
–Гӧгӧрвои, гӧгӧрвои, абу ичӧт нин.
Та кывъяс бӧрын ме котӧртi нин гортӧ, ӧд вӧлi сёр.
Мӧд асывнас ме чеччи, сёйи да сразу мӧдi на дорӧ. Гозъя сулалiсны нин да нюмъялӧмӧн видзӧдiсны ме вылӧ, а матын пукалiс Буско пон, кодi кулiс во джын сайын.
–Чолӧм! А тайӧ мый, Буско пон? Сійӧ ӧд важӧн нин воши.
–Да, Сонюш. Ми сiдз и думайтiм, а сiйӧ бӧр локтiс, аддзысис. Кутшӧмкӧ дивӧ! Гашкӧ, Ен сылы туйсӧ гортас петкӧдлiс.
Эг дыр ми чукӧртӧ сэтӧрсӧ, унджыксӧ сёрнитiм да сералiм ӧта-мӧднымкӧд. Найӧ меным висьталiсны, медым ме любитi найӧс да век казьтылi бурӧн кулӧм бӧрын. Радейтӧны ӧд найӧ кулӧм йылысь сёрнитны, но ме велалi нин.
Ме висьталi налы, кыдзи велӧдча гимназияын, кыдзи ме ветлi экспедицияӧ ода-кора помын, да мый позис кӧ, ме эськӧ Важгортын и олi олӧм помӧдз, сӧмын гимназия оз тшӧкты.
Кадыс зэв ӧдйӧ лэбис да, меным ковмис мунны нин гортӧ, ӧд мамӧй корис.
–Аддзысьлытӧдз, пӧч да пӧль! Аски бара тiян дорӧ вола.
Ме сывъялi найӧс да котӧртi гортӧ. Найӧ тшӧтш мыйкӧ висьталiсны торйӧдчигӧн, но ме эг зэв бура кыв.
Гортын мам бӧрдӧмӧн виччысьӧ менӧ. Ме повзи, мый сыкӧд вермас лоны.
–Соня, меным колӧ висьтавны тэныд ӧтитор.
И тайӧ кадӧн менам нюмӧ быттьӧ эз и вӧвлы.
–Мый лоис, мамук? Эн повзьӧдлы менӧ…
–Соня, тэнад пӧчыд да пӧльыд кулiсны ӧти лунӧ куим вежон сайын. Ме дыр нин кӧсйи тэныд висьтавны, но эг вермы, ӧд тӧда, кутшӧм сьӧкыд тэныд лоас.
–Но кыдзи, мамук? Ме накӧд сӧмын на аддзысьлi.
Но тайӧ кадын ме уськӧді дум вылӧ, ӧд став лоӧмторйыс та йылысь и висьталӧны.
Менам юрын чукӧртчис пазл, ӧд збыльысь: руыс, кодӧс ме кылi медводдза лунас, Бусколӧн ловзьӧм, налӧн кулӧм бӧрын казьтӧм йылысь сёрни.
Но ме век на майшаси да думышттӧг пышйи на дорӧ. «Но кыдз нӧ тадз? Тадзи оз вермы лоны. Найӧ век на ловъяӧсь. Ме тӧда», – мӧвпалi ме ас юрын.
Ме локтi на дорӧ, ӧдзӧсас ӧшалӧ томан. Менам сьӧлӧмӧй усис кок пыдӧсӧ.
Ме эг вермы эскыны, мый ставыс вӧлi эз збыльысь. Ме мый, йӧй?! Но сэк ме кылi пӧчлысь гӧлӧс:
«Эн повзьы, Сонюш, ставыс бур. Ми волiм прӧститчыны тэкӧд. Ов бурас, мамтӧ кывзысь, ов бур мортӧн.
Ми пӧльыдкӧд тэнӧ зэв радейтам да кутам видзӧдны вылысяньыс, кыдзи тэ олан. А ӧнi миянлы колӧ мунны, миянӧс анделъяс виччысьӧны. Прӧщай, Сонюк».
Пӧчлӧн гӧлӧсыс дугдiс, да енвевтын ӧзйисны кык дзирдалан кодзув.
Ӧнi кор ме гажтӧмтча на понда, видзӧдла енэжӧ да аддза сэнi кымӧръясысь мича узоръяс. Ме тӧда, мый тайӧ серпасалӧны найӧ, медым ме ог шогав.
<> Алёна НЕСТЕРОВА. Снимокъясыс ӧтуввезйысь.