Сыктывкар да Ухта костын, Емва карсянь 30 километр ылнаын туй бокын сулалӧ серамбана да меліа шыалан индӧд – Ляли, коми ногӧн Ляй. Лыддян сійӧс, да пыр жӧ окота нюмъёвтны воча. Коді да мыйла оланіныслы сетлӧма татшӧм тешкодь нимсӧ?
Сьылысь сикт
И збыль, Ляй (Ляли) грезд нимыс сьыланкыв юкӧн кодь. Сідз и окота ливкйӧдлыны-сьывны: «Ляли-ляли»… Висьталӧны, XIV нэмын тайӧ инъясас волӧма Перымса Степан пыртны зырянаӧс Кристос эскӧмӧ. Сійӧ кывтӧма Емва юӧд, кор кылӧма татчӧс олысьяслысь гажаа сьылӧмсӧ. Мыйлакӧ тайӧ ёна дӧзмӧдӧма Перымса Степанӧс. Сійӧ скӧрысь шуӧма йӧзыслы: «Ак, ті сьыланныд «Ляли-ляли», сідзкӧ, и оланінныд кутас шусьыны Ляли!».
Ӧні грездсаяс шмонитӧны: «Ляли-ляли, загуляли», и тайӧ шмоньсора шуалӧмыс быттьӧ казьтылӧ сійӧ вӧвлӧмтор йывсьыс. Но ним артмӧмас эм и мӧд, важджык гӧгӧрвоӧдӧм. Туялысьяс чайтӧны, мый «ляй» кывлӧн вермасны лоны финн-йӧгра вужъяс, а вежӧртасыс сылӧн «вӧрӧг». Коркӧ татчӧсінъясас мунӧмаӧсь чорыд тышъяс. Артмӧ, мелі нима сиктса историяас тырмӧ и гажтӧм здукыс.
Ляй грезд йылысь медводдза пасйӧдъяс паныдасьлӧны Дозорнӧй небӧгын 1604 воын на. Артмӧ, Ляй сулалӧ Емва берегын нёльсё во сайӧ нин.
Ляйса еджыд вичко
Ляйын медыджыд ошйысянторйыс – XIX нэм шӧрса Богоявленскӧй вичко. Сійӧ и ӧні тыдалӧ ылісянь. Ыджыд еджыд стрӧйбасӧ унаӧн ӧткодялӧны ыджыд карабкӧд. Ляйса вичколӧн историяыс уна мукӧд вичко кодь жӧ. 1929 воын сійӧс пӧдлалісны. Тані вӧлі и клуб, и нянь видзанін. Вочасӧн вичкоыс важмис, ӧти крестӧ лыйис чардби, та бӧрын сійӧ уси.
Йӧз костын олісны мойдъяс, быттьӧ важӧн вичко джодж улӧ вежа батьяс дзеблӧмаӧсь гуся озырлун. Дерт, джоджсӧ разисны, но, кыдзи казьтылӧны сэтчӧс олысьяс, нинӧм донасӧ эз аддзыны. Но ӧтияс кӧ висьтавлісны вичкоса донаторъяс йылысь, мӧдъяс – важ мельнича дорын сьӧм тыра мешӧкъяс йылысь. И збыль, ю дорысь некымын во сайын олысьяс аддзӧмаӧсь важ кӧрт сьӧм.
А нӧшта пӧрысь йӧз казьтылӧны ӧти татчӧс олысь йылысь. Сійӧ висьтавлӧма, мый Сереговса вичкосӧ кисьтасны, а Ляйса кутас сулавны нэмсӧ. И збыль, 1940-ӧд воясӧ Сереговса вичкосӧ разисны, а Ляйса крам сулалӧ ӧнӧдз.
Грездыс ловзьӧ
Некымын во сайын на Сыктывкар–Ухта туйӧд ветлысь-мунысьяслы тыдаліс сӧмын юртӧм вичко. Но талун серпасыс вежсьӧ. Эскысьяслӧн да татчӧс олысьяслӧн зільӧмӧн вичкоыс мичаммӧ лунысь-лун. Вӧчӧма нин выль вевт, медым дугӧдны водзӧ киссьӧмсӧ. А медшӧрыс – грездын бара дзирдалӧ креста сигӧр. Тайӧ абу сӧмын дзоньтасян уджъяс. Вичко ловзьӧмыс быттьӧ дыр чӧв олӧм бӧрын сьылӧм. И тайӧ сьылӧмыс – мӧлӧтӧн тувъясьӧм, пила дзуртӧм да лӧнь молитва.
Мыйла колӧ волыны Ляйӧ?
• Инмӧдчывны ловъя историяӧ, коді абу небӧгъясын, а керкаясын да вичко кирпичьясын.
• Кывзыны сэтчӧс мойдъяс.
• Аддзывны, кыдзи ловзьӧ паметь – оз кывъясӧн, а уджӧн, кирпич бӧрся кирпичӧн.
• Кывны войвыв сикт лолалӧмсӧ.
А нӧшта мый йылысь ми эгӧ на висьталӧй. Унаӧн, дерт, аддзылісны, мый Ляй грездкӧд дзик орччӧн сулалӧ Ляли посёлок. XX нэмся 50-ӧд воясӧ тані чужӧма вӧралысьяслӧн посёлок. Ним кузяыс сэки дыр абу мӧвпалӧмаӧсь, тшӧтш шуӧмаӧсь Лялиӧн. Со и артмӧ, мый миян республикаын ӧні кык Ляй–важ коми грезд да вӧралысьяслӧн посёлок.
Алёна Терентьева. Снимокъясыс ӧтуввезйысь