Торъя военнӧй операцияын тышкасьысь Артём Перч матыссаясыс отсӧгӧн вермӧма бергӧдчыны мирнӧй олӧмас.
Февраль 22 лунӧ Комиын сигӧртісны тӧвся спорт сикасъяс кузя «Айму дорйысьяслӧн кубок» ордйысьӧм. Раиса Сметанина нима республикаса спорткомплексын СВО-са ветеранъяс петкӧдлісны и лызьӧн котралан сямнысӧ. Ки-кокнас абу тырвыйӧ дзоньвидзаяс пӧвстын 2,5 километр «конькиӧн» медӧдйӧ веніс Мылдінысь Артём Перч. Но во сайын на сылӧн олӧмыс эз вӧв татшӧм.
2022 вося арын Артём доброволечӧн вӧзйысьӧма фронт вылӧ. Сідз шусяна слаживание дырйи тышкасигкежлӧ дасьтӧмаӧсь Луга-3 карын. Фронт вылӧ мунтӧдзыс ӧтлаын служитысьясыскӧд ньӧбӧмаӧсь колана эмбур-кӧлуй, плёнка, оборудование, и тайӧ сёрӧнджык зэв ёна ковмӧма.
Веськалӧма Купянскланьын мотострелкӧвӧй ротаӧ. Дронъясысь дзебсясьӧм да ӧтторъя лыйсьӧмысь видзчысьӧм кындзи медся сьӧкыд вӧлӧма ёртъяссӧ воштӧмыс.
Во джын мысти Артём сьӧкыда ранитчӧма. Медводз бурдӧдчӧма Белгород обласьтса Валуйкиын шӧр больничаын, сэсся вуджӧдӧмаӧсь Москваын Бурденко нима военнӧй госпитальӧ. Операция вӧчӧмаӧсь да дыр бурдӧдӧмаӧсь, но век жӧ ковмӧма вундыны коксӧ пидзӧссьыс вылынджык. Гортас Артём бергӧдчӧма протезӧн.
–Помнита, госпитальӧ меным вайисны пӧсылка. Вӧлӧмкӧ, чужан Мылдін районса «Заря» газетын зільысьяссянь, – нюмъялӧ Артём. –Вӧлі зэв нимкодь. Зонъяскӧд сэсся вежон чӧж чӧсмасим фруктыӧн да юмовторйӧн. Сійӧ кадас тшӧтш зэв ёна отсаліс Сергей Михайлович Беляев – вичмӧдіс аэропортӧдз воӧдчыны транспорт, судзӧдіс нывлы санаторийӧ путёвка. Ставныслы зэв ыджыд аттьӧ отсӧгысь.
Мирнӧй олӧмас велавны вӧлӧма абу кокньыд. Ӧти кадӧ шыбӧлитлӧма, но сяммӧма жӧ тай веськыд туй вылӧ сувтнысӧ. Лючки ветлӧдлынысӧ абу вермӧма да, шогӧ усьлӧма. Бать-мамыс полӧмаӧсь нин воштыны писӧ, но Артём ӧти лунӧ садьмӧма да гӧгӧрвоӧма – олӧмас мыйкӧ колӧ вежны. Батьыс шуӧма, чеччы пӧ да лызнича вылӧ мун.
«Айму дорйысьяс» фондысь социальнӧй координатор Алла Пигурская тшӧтш воӧма отсӧг вылӧ, вӧзйӧма быдсикас ордйысьӧмӧ пырӧдчыны. Тадзи олӧмыс вежсьӧма, кутӧма ворсӧдчыны уна рӧмӧн.
Артём Перч мӧдӧма ветлыны тренажёр залӧ, тирӧ, котралӧма лыжиӧн, видлӧма вын-эбӧссӧ районса ордйысьӧмъясын. Босьтчӧма протезтӧг чеччавны скакалкаӧн, джоджсянь да турник вылын лэптасьӧма, пресс качайтӧма. Гортас дыр пукалӧм бӧрын лызнича вылас чуймӧма, мыйта верстьӧ да челядь радейтӧны лыжисӧ.
Коркӧ и районысь бокын ордйысьӧм вылӧ ветлӧма да гӧгӧрвоӧма, мый техникасӧ колӧ бурмӧдны. Таын ёна отсалӧмаӧсь нималана лыжникъяс Ермил Вокуев да Андрей Парфёнов. Аддзысьлігас чемпионъяс сетӧмаӧсь Артёмлы колана сӧветъяс, тшӧтш и даблполинг кузя – лыжиӧн тадзи котӧртігӧн спортсмен йӧткасьӧ ӧтпырйӧ кыкнан бедьнас кокнас вӧрӧдтӧг. Андрей отсалӧма и колана эмбур-кӧлуйӧн. Спортсменъяс ӧнӧдз кутӧны топыд йитӧд Артёмкӧд. А Мылдінын сійӧс тренируйтӧны Игорь Рубачёв да Эдуард Попов. Велӧдӧны протеза кокнас колана ног лажыньтчывны – буретш тадзи лыжникъяс исковтӧны чой горув. Тренеръяс аддзӧны кад сыкӧд ноксьыны, а том морт аттьӧалӧ найӧс тӧждсьыс.
Артём нӧшта пырӧдчӧма футболӧ. Войдӧр ворслӧма «Антант» команда дор да окотапырысь бергӧдчӧма тайӧ спорт сикасас. Ӧні дасьтысьӧ петкӧдчыны апрельын Сочиын «Стальная воля» ставроссияса спорт фестивальын. Регионса командакӧд тшӧтш Артём петас футбол матч нуӧдан эрд вылӧ кӧстыльӧн. Протезтӧг ордйысьӧны да, мыджсьынысӧ ковмас сӧмын дзоньвидза кок вылас. Тайӧ спорт сикасас Мылдінын том мортлы отсавны некод оз вермы. Сӧмын тӧдсаясыс мукӧддырйиыс ветлывлӧны залӧ мач чужъялыштны, но тайӧ абу тырмымӧн. Бур, Эжваын сборъяс дырйи СВО-ын тышкасьысьяскӧд занятиесӧ нуӧдӧ тренер.
–Зонъясысь унаӧн тшӧтш ловнас усьӧмаӧсь вӧлі да ворсісны мырдӧнсорӧн, – шуӧ Артём. – А ӧні сьӧлӧмсяньыс азыма тренируйтчӧны! Оз сідз-тадз мачсӧ чужъявны, а кӧсйӧны шедӧдны збыль вермӧмъяс. Весиг, гашкӧ, Паралимпиадаын на петкӧдчыны. Спортыд отсалӧ, ышӧдӧ-ыззьӧдӧ лоны бурджыкӧн, вынаджыкӧн. Мукӧд спортсменыс тай гырысь вермӧмъяс шедӧдӧны, а ми мыйӧн омӧльджыкӧсь?..
Спортын водзмӧстчигас Артёмлӧн содӧма выль ёртыс: аслыспӧлӧс, водзлань нырччысь йӧз, кодъяс вылӧ видзӧдӧмӧн и аслыд окота лоны на кодьӧн жӧ, сӧвмыны-быдмыны. Том морт казьтыштіс госпитальын лоӧмтор: Паралимпиадаса ньӧввужйӧн лыйсьӧм кузя чемпионкалысь юалӧмаӧсь, мыйысь сійӧ медъёна полӧ. Инвалид коляскаын пукалысь ань вочавидзӧма, выліысь пӧ, а сёрӧнджык босьтӧма да парашютӧн чеччыштӧма. Тайӧ шензьӧдӧма Артёмӧс да ыззьӧдӧма тшӧтш чеччыштны, кӧть эськӧ вылісьыс полӧ жӧ. Вокыс вӧзйӧма таво гожӧм ветлыны Кировӧ венны полӧмсӧ да чеччыштны. Артём шуӧ, пола пӧ, но видла чемпионка мозыс подвиг вӧчны.
–Зэв тӧдчана велавны ӧнія ас дорад да вежӧртны, мый воддза кодь олӧмыс оз нин ло, аддзыны вын овны водзӧ, шогтӧ ас пытшкад не пӧжны да мукӧдсьыс не ӧтдортчыны. И зэв бур, тайӧ кадас кӧ орччӧн лоӧны матысса йӧз да ёртъяс, кодъяс колана здукӧ пыркнитасны-вайӧдасны ас садяд, оз лэдзны лэдзчысьны, – шуӧ Артём Перч. – Водзӧ кежлӧ ӧнія менам мог-мӧвпъясӧй, дерт, медсясӧ спорткӧд йитчӧмаӧсь. Водзын уна тренировка да ордйысьӧм. Медматыссаыс – бура дасьтысьны Иркутскын лыжиӧн ордйысьӧм кежлӧ, кытчӧ муна Комиысь сборнӧйкӧд.
Волонтёр Полина Ефремова сьӧлӧмсяньыс рад Артём вӧсна: нинӧм вылӧ видзӧдтӧг сійӧ вермис кутчысьны да босьтчыны колана уджӧ. Полиналӧн висьталӧм серти, том мортлы сьӧкыд кадӧ таын ёна отсалісны бать-мамыс, лоины сылы зумыд пыкӧдӧн.
Наталья Дидушко.
<> Комиӧдіс Елена Плетцер. Снимокъясыс Артём Перчлӧн гортса архивысь.