Видз-му овмӧс уджӧ талун вермасны босьтчыны и 14 арӧса томулов, и олӧма нин пенсионер. Тайӧ министерствоӧ тӧдӧмлун содтӧм могысь шыӧдчылӧны и студентъяс. Быдӧнлы сэсся сетӧны курсъяс помалӧм йылысь документ. Сы серти позьӧ пырӧдчыны конкурсӧ да шедӧдны сьӧма отсӧг.
Мӧйму «Агростартап» грант вичмӧдӧмаӧсь квайт крестьянин (фермер) овмӧслы (КФХ). Водзмӧстчысь да зіль войтыр босьтчӧмаӧсь рӧдмӧдны мазі, быдтыны вотӧс да тшӧгӧдны скӧт. Ӧти морт шыӧдчылӧма и чери рӧдмӧдӧм кузя, но сылысь уджтассӧ комиссия абу ошкӧма.
Кыдзи лоны фермерӧн, да ыджыд-ӧ отсӧг та дырйи чуктас государствосянь?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ Коми Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзис регионса потребкооперациялы да фермерлы отсӧг сетан компетенция шӧринӧн веськӧдлысь Ирина Розанова.
–Ирина Юрьевна, мыйсяма грант позьӧ шедӧдны видз-му овмӧс уджӧ босьтчысьлы?
–Гранта сьӧмсӧ вичмӧдӧны мортыслы кутшӧмкӧ рӧскод вештӧм могысь конкурс серти. Сылысь уджтассӧ кӧ ошкас комиссия, казначействоӧ торъя тшӧт вылӧ вуджӧдасны урчитӧм мында сьӧм. Тайӧ сьӧма отсӧгсӧ позьӧ видзны сӧмын уджтасад индӧмтор вылӧ. Кӧсйысинныд кӧ кыпӧдны карта, оз позь ньӧбны патера.
Республикаса видз-му овмӧс министерство пыр таво урчитӧма вичмӧдны фермеръяслы 53 миллион шайт, сы лыдын 3,3 милионыс «Агромотиватор» грант. Кыдзи и мӧйму, та мындаыс тырмас квайт уджтас вылӧ.
–А мыйсяма тайӧ «Агромотиватор»?
–Мӧйму некод эз шыӧдчыв спецоперацияса ветеранъяс пӧвстысь. Та вӧсна вӧлі шуӧма буретш налы сетны позянлун босьтчыны фермеравны. Тайӧ грант кузяыс лӧсьӧдӧны на колана индӧд-документсӧ, матысса кадӧ вынсьӧдасны.
«Агромотиватор» серти вермасны вичмӧдны 3-5 миллион шайт. Мортыс кӧ кӧсйӧ быдтыны-тшӧгӧдны бычӧ-кукань либӧ лысьтыны йӧв, чуктӧдасны 7 миллионӧдз. Та дырйи конкурсас пырӧдчигӧн уджтас донсьыс дас прӧчент рӧскодсӧ колӧ босьтны ас вылад. Шуам, уджтас збыльмӧдӧм могысь колӧ 10 миллион шайт, а тіянлы грант серти вичмис вит.
Ӧти миллион (дас прӧчентсӧ) да нӧшта нёльсӧ ковмас содтыны ас зепсьыд.
–Мый колӧ вӧчны, уджтастӧ кӧ ошкис комиссия?
–Комын лунӧн колӧ гижӧдны асьтӧ КФХ-са веськӧдлысьӧн да кырымавны республикаса видз-му овмӧс министерствокӧд сёрнитчӧм. Сӧмын та бӧрын урчитӧм сьӧмсӧ вуджӧдасны казначействоӧ.
Уджтасын индӧмасӧ колӧ збыльмӧдны 18 тӧлысьӧн. Та дырйи быд во содтыны прӧдукциясӧ 7 прӧчент. Оз позь, шуам, ньӧбны вит мӧс да вит во сӧмын найӧс дӧзьӧритны.
–А мый вылӧ позьӧ видзны сьӧмсӧ?
–Позьӧ ньӧбны, кыпӧдны либӧ дзоньтавны стрӧйба. Тайӧ вермас лоны гид-карта, видз-му овмӧс прӧдукция видзанін либӧ переработайтан цех. Грант весьтӧ позьӧ нюжӧдны стрӧйбаад би, ва, канализация, шоныд, биару трубаяс, судзӧдны колана оборудование да эмбур. Верманныд ньӧбны чипан-дзодзӧг да мукӧд пӧтка, ёс чери, кык арӧсысь томджык кукань-мӧс. Порсь вылӧ тайӧ сьӧмсӧ видзны оз позь.
Позьӧ водзӧ на лыддьӧдлыны, мый позьӧ вӧчны грант весьтас. Но уджтас дасьтытӧдз колӧ тӧдмасьны тайӧ кабала-документнас да торъя код серти ставсӧ стӧча индыны-пасйыны.
–Мый нӧшта колӧ кутны тӧд вылын?
–Сёрнитчӧмад колӧ казьтыштны и найӧс, кодъяскӧд мӧданныд зільны. Гашкӧ, кодкӧ ӧтувтчис тіян дорӧ ас муторнас. Кӧсъяс кӧ бӧр торйӧдчыны, медым эз ло тайӧ му кузяыс вен, эз ковмы шыӧдчыны судӧ.
Тіянлы ковмас этша вылӧ вит во кежлӧ котыртны уджаланін. Уджтасыд кӧ 5 миллионысь донтӧмджык, тырмымӧн ӧти места. Сэні верманныд зільны асьныд кыдз КФХ-ӧн веськӧдлысь.
Грантыс кӧ таысь донаджык, ковмас котыртны кык уджалан места. Ті мӧданныд мынтыны мортыслы удждон да бюджетӧ вуджӧдны подоходнӧй вот. Сэсся ас да КФХ-ын зільысьяс вӧсна мӧданныд вештыны страхӧвӧй взнос, быд во 57 сюрс шайт, медым артавны уджалан стажсӧ.
Шуам, мазі рӧдмӧдігӧн, вотӧс-быдмӧг вӧдитігӧн тӧвнас уджыс абу уна. Та вӧсна гӧгӧрбок мӧвпыштӧй, колӧ-ӧ тіянлы отсасьысь, медым во чӧж мынтыны сылы удждон.
Ті кӧ кӧсъянныд водзӧ паськӧдчыны, а сьӧмсӧ вичмӧдісны июльын, уджалан местасӧ позьӧ котыртны и локтан воын. Таво ӧд тіян абу на карта-скӧтыс.
Нӧшта выльтор. Тавосянь фермеравны босьтчысьлы быть колӧ ас вылас гижӧдны мутор. Та могысь шыӧдчыны муниципалитетса администрацияӧ. Конкурсӧ пырӧдчигӧн ковмас петкӧдлыны му йылысь электроннӧй документ. Спецоперацияса ветеранъяслы мусӧ гижӧдны кокньыдджык.
–Мутӧгыс позьӧ пырӧдчыны конкурсас?
–Позьӧ. Тырмымӧн, эм кӧ мортыслӧн ас овмӧс, уджавліс кӧ сійӧ видз-му овмӧсын либӧ эм колана специальносьт. Но позьӧ помавны курсъяс. Татшӧмсӧ тшӧкыда нуӧдӧны юркарын Шордор уличаса АПК сӧвмӧдан институтын. Мукӧдысьсӧ велӧдӧны весиг ӧтуввез пыр.
Нӧшта на дон босьттӧг семинаръяс дырйи вермам велӧдны вӧдитны вотӧс, чипан, малязі, вӧчны сыр, быдтыны укроп-петрушка да с.в. Тшӧкыда котыртлам фермер школа.
Ковмас кӧ, миян шӧринса специалистъяс ветласны мукӧд кар-районӧ да сэні нуӧдасны курсъяс.
Велӧдчӧм бӧрас быдӧнлы сетам сертификат.
–А спецоперация вылысь воӧма кӧ шедӧдас грант, а недыр мысти бӧр мунас воюйтны?
–Сьӧмсӧ босьттӧдз сійӧ кырымалӧ матыссаясыскӧд сёрнитчӧм, мый серти найӧ мӧдасны збыльмӧдны уджтассӧ да кывкутны рӧскод вӧснаыс. Ті кӧ банкысь босьтанныд сьӧм, а сэсся кутшӧмкӧ помка вӧсна он вермӧй бергӧдны уджйӧзтӧ, тайӧс ковмас вӧчны кодлыкӧ матыссаыдлы. Тадзи жӧ и гранта сьӧмӧн.
–Спецоперацияса ветеран вермас пырӧдчыны мукӧд конкурсӧ?
–Дерт, вермас, эм кӧ лӧсялана удостоверенньӧ.
Мукӧд грант сертиыс вермасны вичмӧдны нӧшта на унджык сьӧм, но и ассяньыд ковмас содтыны унджык жӧ. Шуам, 8 миллиона грантысь ковмас содтыны уджтас донсьыс 20, а 15 да унджык миллионаысь – 30 прӧчент.
–Грант шедӧдӧм бӧрын некод эз падмыв?
–Да, кодсюрӧ ыззьыласны, шедӧдасны сьӧм, а сэсся нӧшта ставсӧ гӧгӧрбок мӧвпыштӧм бӧрын гӧгӧрвоасны, мый оз сяммыны пӧртны олӧмӧ кӧсйысьӧмсӧ. Бур, сьӧмсӧ кӧ пыр жӧ косӧдасны. А, овлӧ, во мӧвпаласны-майшасясны, а сэсся ӧвтыштчасны. И косӧдӧм сьӧмсӧ бӧр лоӧ вуджӧдны федеральнӧй бюджетӧ. А вермис эськӧ кодкӧ котыртны фермер овмӧс.
Уджтастӧ дасьтігӧн некод тіянӧс оз кыскы кывйӧдыд. Гижӧй сійӧс, мый кӧсъянныд да збыльысь верманныд вӧчны. Кӧсйысянныд кӧ инавны некымын тонна йӧв либӧ картупель, сы мында и ковмас сдайтны. Вӧчанныд кӧ этшаджык, ковмас вештыны штрап.
Неважӧн Сыктывдін районын уголовнӧй кывкутӧмӧ кыскисны фермерӧс. Грант серти 2022 воын сылы ферма да переработайтан цех кыпӧдӧм могысь вичмӧдлӧмаӧсь 23 миллион шайт. Но кык воӧн немтор абу вӧчӧма, кӧть и пыр висьтасьӧма, мый уджтассӧ збыльмӧдӧ.
И мӧдарӧ, овлӧ серамсора серпас. Кодсюрӧ локтӧны миян шӧринӧ да юасьӧны, мыйӧ пӧ колӧ босьтчыны, медым вичмӧдісны сьӧм? Кыдз ми вермам индыны мортыслы рӧдмӧдны, шуам, квайтпалич либӧ индюк, сійӧ кӧ синнас эз аддзыв татшӧм пӧткасӧ?
–Кытчӧ позьӧ шыӧдчыны юалӧмъясӧн?
–Конкурсӧ пырӧдчысьлы дон босьттӧг отсаласны видз-му овмӧс министерствоын, миян республикаса кар-районын сылӧн юкӧнъясын, а сідзжӧ компетенция шӧринын, юркарын Бабушкин уличаса 23-ӧд номера керкаса 106-ӧд жырйын. Позьӧ водзвыв звӧнитны 25-54-65 (1307) номера телефон пыр.
Миян шӧринын позьӧ весиг дорйыны уджтастӧ, медым комиссия водзын дорйысигӧн некодлӧн некутшӧм юалӧм эз вӧв.
<> Николай РАЗМЫСЛОВ. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.