Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын Сӧветскӧй армияса салдатъяслы да военнӧй специалистъяслы эз на ӧтчыд ковмыв босьтлыны киас ӧружие. Мирса кызьысь унджык странаын ыпнитліс война. И медым власьтыс эз веськав СССР-лы паныд мунысьяс киӧ, отсасьны ыстылісны сӧветскӧй военнослужащӧйясӧс.
Ангола, Эфиопия, Египет, Мозамбик, Судан, Чад, Куба, Корея, Вьетнам, Венгрия, Чехословакия, Афганистан, Йемен, Сирия. Кӧні сӧмын эз збыльмӧдны найӧ интернациональнӧй могсӧ!
Кыдз и государство тӧждысьӧ йӧзӧдлытӧм тыш-косьса ветеранъяс вӧсна? Мый найӧ асьныс вӧчӧны, медым нэмъяс кежлӧ колис усьӧм ёртъяс йылысь паметьыс?
Та йылысь сёрни муніс Коми Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын.
Комиын Россияса Социальнӧй фонд юкӧнысь (ОСФР) главнӧй специалист-эксперт Екатерина Антоновская:
–Йӧзӧдлытӧм тыш-кось пыр мунӧмаяскӧд уджын ми вӧдитчам «Ветеранъяс йылысь» витӧд номера федеральнӧй оланпасӧн. СССР-ысь да Россияысь военнӧй, а сідзжӧ гражданскӧй тэчасъясын воюйтысьясӧс сэні торйӧдӧма кыдз боевӧй тыш-косьса ветеранъясӧс (ВБД). Федеральнӧй сьӧм налы мынтӧны удостоверенньӧ да шыӧдчӧм, а сідзжӧ льгота кузя мукӧд сикас документ серти.
2023 вося июльсянь социальнӧй услугаяс (НСУ) позьӧ босьтны сьӧмӧн. Но октябрь 1 лунӧдз кӧ мортыс шыӧдчас миянӧ, локтан воас позьӧ босьтны лекарство, санаторий-курортын бурдӧдчыны, шойччанінӧ туйсьыс мынтысьтӧг ветлыны.
Комиын 17 сюрс гӧгӧр ветеранлы федеральнӧй сьӧмкудйысь быд тӧлысь 2026 вося февраль 1 лунсянь мынтӧны 4.838 шайт 63 ур (ЕДВ). Сэтчӧ пырӧ и 1.825 шайт 25 ур социальнӧй услуга. Тайӧ сьӧма отсӧгсӧ быд во индексируйтӧны.
Йӧзӧдлытӧм война дырйи ранитчӧмалы социальнӧй услуга артыштӧмӧн мынтӧны 8.794, НСУ-тӧг кӧ – 6.969 шайт, а сідзжӧ быд тӧлысь содтӧны сюрс шайт да компенсация, пенсияыс кӧ вермытӧмаыслы воӧ Социальнӧй фондсянь, а оз вына ведомствосянь.
Таысь ӧтдор ветеран вештӧ джын мындасӧ ЖКХ услугаысь (ваысь, канализацияысь, шоныдысь, биысь да биаруысь), а сідзжӧ капремонтысь.
Эм кокньӧд и эмбурысь вот боксянь: оз ков мынтысьны кутшӧмкӧ ӧти стрӧйбаысь, шуам, керка-патераысь либӧ гаражысь, квайт «сотка» либӧ ичӧтджык муысь.
Некутшӧм ӧчередтӧг ветеран вермас петкӧдчыны врачлы поликлиникаын, больничаын либӧ госпитальын. Вермытӧмаӧс дженьыд кадӧн могмӧдасны протезӧн.
Уджалысь ветеран отпуск дорас содтӧд вермас босьтны ас тшӧт весьтас 35 лун. Сылы медводз вузаласны шойччан-бурдӧдчанінас поезд, самолёт, автобус да мукӧд транспорт билет.
Мыйкӧ кӧ гӧгӧрвотӧм, быд ветеран вочакыв вермас аддзыны Россияса Социальнӧй фонд сайтысь. Позьӧ звӧнитны 88001000001 номера телефон пыр либӧ Сыктывкарын волыны Киров уличаса 36-ӧд номера керкаӧ клиент службаӧ.
Сыктывкарын йӧзӧс социальнӧя доръян комплекснӧй шӧринысь юкӧнӧн веськӧдлысь Юлия Карандина:
–Сыктывкарын талун олӧ йӧзӧдлытӧм тыш-косьса куим сюрс ветеран. Социальнӧй отсӧгсӧ налы вичмӧдӧны оланінысь да коммунальнӧй услугаысь вештысьӧм могысь.
Быд во июль 1 лунӧ Комиын нимӧдам йӧзӧдлытӧм тыш-косьса ветеранъясӧс. Такӧд йитӧдын миян регионсянь налы содтӧд мынтӧны куим сюрс шайт.
Сьӧма отсӧгла позьӧ шыӧдчыны «Госуслуги» портал да МФЦ пыр либӧ юркарын волыны Ленин уличаса 50-ӧд номера керкаӧ миян шӧринӧ.
«Ассоциация ветеранов боевых действий органов внутренних дел и внутренних войск России» общественнӧй котырӧн веськӧдлысь Василий Лобанов:
–Медводз ыджыд аттьӧ висьтала социальнӧй юкӧнын зільысь аньяслы. Найӧ бергӧдӧны зэв тӧдчана удж. Дерт, кодсюрӧ лыддьӧ, мый тайӧ отсӧгыс абу сэтшӧм ыджыд. Но век жӧ сьӧлӧм вылад нимкодь, кор телефон пыр воӧ социальнӧй пенсия вуджӧдӧм йылысь юӧр.
Аттьӧ и регионӧн веськӧдлысьяслы. Оз на быдлаын пасйыны Тыш-косьса ветеран лун. Быд во тайӧ пас кежлас мынтӧны сьӧм, котыртӧны чукӧртчылӧм-гаж.
Республиканым ветеранъяс кузя став оланпас-документсӧ ӧткодяліс федеральнӧйкӧд. Мӧйму ноябрь 24 лунӧ республикаса Госсӧветысь депутатъяс шуисны косӧдны ветеранъяслы машинаӧн вӧдитчӧмысь вот юкӧн.
Сёрнитны кӧ история да паметь йылысь, ветеранъяс вӧчӧны зэв колана удж.
Коймӧдысь нин йӧзӧдім «Герои многих поколений на страже Родины моей» небӧг. Быд пӧрйӧ сэтчӧ содтам выль нимъяс. Бӧръя петасын казьтылам и Чечняса да Россиякӧд ӧтувтчӧм выль регионъясса герой-ветеранъясӧс. А заводитлім Россия да Япония костын 1904-1905 воясся войнасянь, кӧні повтӧг тышкасисны и миян землякъяс. Сідз, нималана «Варяг» крейсерын пушкаысь лыйсьӧма Луздор районса Ношульысь петлӧм командор.
Тайӧ небӧгсӧ мӧдӧдалім школаса, лицей-колледжса да вузса библиотекаясӧ. Кытчӧкӧ эз кӧ тырмы, ыстім электроннӧйӧс.
Небӧгыс отсалас велӧдысьяслы нуӧдны «Мужество урок», быдтыны Айму радейтысь том йӧзӧс. Талун детсадйын да школаын восьталӧны кадет классъяс. Зонпосни ичӧтдырсяньыс тӧдмалӧны, кыдзи налӧн пӧль-пӧчныс дорйисны странанымӧс вир кисьтана войнаын.
Федеральнӧй уджтас серти челядьӧс тӧдмӧдӧны геройяскӧд, кодъясӧс пасйӧмаӧсь боевӧй наградаӧн, классъясын лӧсьӧдӧны Герой парта, тайӧ школасӧ помалысь Герой йылысь паметь пӧв, велӧдчан учреждениеясын восьтӧны вӧвлӧм войнаяс йылысь музей.
Ӧні чукӧртам юӧр-снимок да матысса кадӧ йӧзӧдам небӧг Комиысь велӧдысьяс йылысь, кодъяс мунісны фронт вылӧ.
Миян ветеранъяс пырӧдчӧны «Биа серпасъяс», «Паметь сись», «Победа диктант» уджтасъясӧ.
Россияын 2026 восӧ шуисны войтырӧс ӧтувтанаӧн. Историяным эз нин ӧтчыд петкӧдлы, мый сӧмын ӧтув вермам венны вӧрӧгӧс.
Фашист Германиялы да Гитлерлы паныд СССР-ысь ӧтдор сувтісны сӧмын Монголия да Тува (сэки тайӧ вӧлі торъя республика на). Позьӧ шуны, став мирыс вӧлі миянлы паныд.
И талун уна страна кӧсйӧ бырӧдны Россиянымӧс. Но налӧн тайӧ оз артмы.
Ставроссияса ветеранъяслӧн «Боевое братство» общественнӧй котырӧн веськӧдлысьӧс вежысь Ринат Ахметзянов:
–Ветеранъяс пырӧдчисны «Чужих могил не бывает» уджтасӧ. Миян котырысь волонтёръяс кытшовтісны республикаса став шойнасӧ, лӧсьӧдісны войнаясын усьӧмаяс дзебанінъяслысь реестр, пелькӧдісны вунӧдӧм-эндӧм гуяс. Емваын, Ухтаын, Койгортын отсалім лӧсьӧдны Паметь аллеяяс. И ставсӧ тайӧс, позьӧ шуны, ветеранъяслӧн сьӧм весьтӧ.
Миян котыр ӧні разӧдӧ кӧра-даддя батальонъяс йылысь коймӧд небӧг. ВДНХ-ӧ Россияса форум вылӧ куимнансӧ нулім 250 небӧгӧн. Чайтім, лун куим-нёльӧн иналам. Нелямын минутӧн ставсӧ ньӧбалісны!
Республикаын ӧнӧдз унаӧн оз тӧдны Айму вӧсна Ыджыд тышса тайӧ лист боксӧ. Кӧра-даддя батальонъяс йылысь ми висьтавлам детсадйын, школаын челядьлы, вузын велӧдчысьяслы. Тайӧ небӧгъяссӧ тшӧтш ысталім муниципалитетъясӧ, школа-детсадйӧ, клубӧ, музейӧ. Корӧны весиг странаса мукӧд регионӧ. Неважӧн ыстім Карачаево-Черкесияӧ.
Коймӧд во Изьва районса Нӧвикбӧжын ветеранъяс пырӧдчӧны фестиваль-реконструкцияӧ. История клубъясысь ныв-зон пасьтасьӧны война кадся паськӧмӧ, ӧтияс – СССР-саӧ, мӧдъяс – немеч формаӧ. Сэні жӧ кӧра-даддяяс, медсанчасьт, лыйсьӧны-взрывайтчӧны. Унаӧн волӧны видзӧдны республикаса кар-районысь да весиг орчча регионъясысь.
Быдӧнлы колӧ гӧгӧрвоны, ми – бӧръя кӧлена, кодъяс тӧдлісны Айму вӧсна Ыджыд тышса ловъя ветеранъясӧс. Миян челядь, внукъяс тайӧ вир кисьтана война йывсьыс вермасны тӧдмавны небӧгысь, ӧтуввезйысь да школаса велӧдыссянь. А сэні мыйсӧ сӧмын оз юӧртны!
Ӧтчыд корлісны школаӧ кадетъяслӧн присяга вылӧ. А буретш тайӧ лунас 1942 вося ноябрын сӧветскӧй войска мездісны Сталинград. Директорсӧ вежысьлы и казьтышті та йылысь, мися, кӧть колӧ вӧлі кабала-картонысь вӧчны Сталинград дорйӧмысь медальсӧ да ӧшӧдны стенас. А сійӧ вочавидзис: татшӧм медальыс пӧ эз вӧв…
Усинскын вит судтаа керка стенӧ ӧшӧдлісны зэв ыджыд плакат. Аттьӧ пӧ пӧльлы Ыджыд Вермӧмысь! А плакатас серпасалӧма… Финляндияысь автомата салдатӧс, коді воюйтіс миянлы паныд. Плакатсӧ недыр мысти идралісны, сорсис пӧ 19 арӧса нывка, коді серпассӧ босьтӧма ӧтуввезйысь. Но мыжыс абу нылыслӧн, а налӧн, кодъяс велӧдісны сійӧс. И татшӧм «сорсьӧмсӧ» бӧръя кадӧ паныдалі ветымынысь кымын.
Сёрнитны кӧ Россияса войтырӧс ӧтувтан во йылысь, паметьӧ воӧ 1972 во, кор служиті армияын. Взводын вӧлі 26 морт: роч, украинеч, белорус, татарин, таджик, молдаванин, латыш, эстонеч, коми, гагауз, грузин да мукӧд. Кор мунім стройӧн, сьывны заводитлісны таджик да молдаванин. А сьылім ставным «Ехал казак чудным местом, под копытом камень треснул» украинеч сьыланкыв…
<> Николай Размыслов. Снимокыс авторлӧн.