Тӧдса ань во-мӧд сайын норасис, удж вывсянь пӧ ыстісны диспансеризация вылӧ. Пыри пӧ гинеколог дорӧ да кӧсйи пӧрччысьны. А врачыс син бӧжнас видзӧдліс да юаліс, мыйла пӧ пӧрччысянныд, ме пӧ и сідз аддза…
Мый понда колӧ диспансеризацияыс? Кутшӧм врач дорӧ колӧ пыравны да мыйсяма пӧрӧс сійӧ корсьӧ?
Тайӧ да мукӧд юалӧм вылӧ Коми Республикаса юралысьлӧн Общественнӧй приёмнӧйын вочавидзисны дзоньвидзалун бӧрся видзӧдысь специалистъяс.
Комиын йӧзлысь дзоньвидзалун видзан министерствоысь медпрофилактика кузя главнӧй внештатнӧй специалист, регионын йӧзлӧн дзоньвидзалун да медпрофилактика шӧринӧн веськӧдлысь, физкультураӧн дзоньвидзалун ёнмӧдан республикаса диспансерысь главнӧй врачӧс вежысь Татьяна Лыюрова:
–Диспансеризация – Россияса президентӧн вӧзйӧм «Продолжительная и активная жизнь» национальнӧй
уджтасысь юкӧн. Сійӧс збыльмӧдӧм вӧсна кывкутӧны странаса да республикаса правительствояс.
Профосмотр да диспансеризация дырйи медшӧр могыс – кыдз позьӧ водзджык казявны пӧрӧссӧ, мыйысь мортыс вермас лоны инвалидӧн да весиг кувсьыны.
Врач дорӧ волігӧн позьӧ казявны сӧмын на кӧвъясьӧм висьӧмсӧ, а сідзкӧ, эм позянлун водзджык заводитны бурдӧдчыны да мынтӧдчыны пӧрӧссьыс. Медводз туялӧны сьӧлӧмсӧн висьӧм да артерия гипертония, мый тшӧкыда вайӧдӧ инфаркт-инсультӧдз, а сідзжӧ диабет, сизим сикас лёк пыкӧс, ты ӧдӧм (кык бӧръя пӧрӧсыс медсясӧ кӧвъясьӧ куритчысьлы).
Но унаӧн оз кӧсйыны ветлыны поликлиникаӧ, менам пӧ некыт оз вись…
Сэк жӧ талун кежлӧ республикаын 90 сюрсысь унджык олысь петкӧдчӧма нин врачьяслы. Диспансеризация дырйи 817 мортлысь казялӧмаӧсь сьӧлӧм да сӧн висьӧм, тшӧтш и лӧня виан гипертония, 29-лысь – лёк пыкӧс, 196-лысь – диабет да мукӧд сикас пӧрӧс.
И мый шемӧсмӧдӧ, тайӧ войтырыс таӧдз абу и тӧдлӧмаӧсь, мый вир-яяс поздысьӧма нин висьӧмыс.
Медся унаӧн петкӧдчӧмаӧсь врачьяслы Сыктывкарын, Воркутаын, Койгорт, Луздор да Княжпогост районъясын. Мукӧд кар-районас олысьяс нюжмасьӧны на, тыдалӧ, чайтӧны, некутшӧм пӧрӧс налӧн абу.
Казьтышта, 18-39 арӧсалы тырмымӧн петкӧдчывны врачлы куим вонас ӧтчыд, а 40 да олӧмаджыклы – быд во. Диспансеризация дырйи дзоньвидзалунтӧ донъялӧны ОМС весьтӧ дон босьттӧг.
Мортыс кӧ тшӧгӧма, диспансеризация дырйи врачыс медводз казьтыштас лючки оласног йылысь. Вӧзъяс ёртасьны физкультуракӧд, спорткӧд, тшӧкыдджыка петавны вӧрӧ, вадорӧ да с.в. Дерт, велӧдас, мый бурджык сёйны-юны да дыр-ӧ узьны. Сідзжӧ ӧлӧдас, мый дзоньвидзалун вылӧ ёна мӧрччӧ куритчӧм, вейпӧн тшынасьӧм, курыд зелля да быдсикас дурмӧдчантор.
Диспансеризация дырйи врач медводз мерайтас морт судта-сьӧктасӧ, рушку кызтасӧ да арталас туша сьӧкта индекссӧ, а сідзжӧ видзӧдлас синпытшкӧсса давленньӧсӧ. Вир анализ петкӧдлас, мыйта сэні сакарыс да холестериныс. Таысь ӧтдор ковмас вӧчны ЭКГ да флюорография. Нывбабаӧс содтӧд видзӧдлас гинеколог да мӧдӧдас маммография вылӧ. Мужичӧйлы ковмас сдайтны анализ, медым тӧдмавны, эм-ӧ предстательнӧй железаас лёк пыкӧс. 40 арӧсысь олӧмаджыкъяслы содтӧд вӧчӧны ФГДС да нӧшта кутшӧмсюрӧ анализ.
Врач-терапевт кӧ мыйкӧ казялас, ыстас вӧчны содтӧд анализ да тшӧктас петкӧдчыны мукӧд специалистлы.
Диспансеризация вылӧ вермасны корны поликлиникаӧ СМС-ӧн. Предприятие-организацияӧн кывкутӧмӧн веськӧдлысь сідзжӧ вермас ыстыны уджалысьсӧ профосмотр-диспансеризация вылӧ. Позьӧ и аслыд гижӧдчыны «Госуслуги», Max мессенджер пыр, шыӧдчыны поликлиникаӧ либӧ звӧнитчыны 8-800-550-0000 номера телефон пыр.
Врачьяслы петкӧдчӧм могысь уджалысьлы сетӧны ӧти, а сідз шусяна предпенсионерлы – кык лун. Диспансеризация прӧйдитӧм йылысь кабаласӧ бӧрас колӧ петкӧдлыны уджаланінад.
Комиын йӧзлысь дзоньвидзалун видзан министерствоысь главнӧй внештатнӧй специалист-терапевт, Сыктывкарса коймӧд номера поликлиникаысь врач Валентина Кожокарь:
–Миян поликлиника бердын Карл Маркс уличаса 116-ӧд номера керкаын дзоньвидзалун шӧринын вӧчӧны биоимпедансометрия, медым тӧдмавны, унаӧ морт вир-яяс ва, сӧнӧр, гос да с.в. Та дырйи ӧткодялӧны, лӧсялӧ-ӧ збыль арлыдыслы паспортас индӧмаыс. Мортыслы кӧ 60 арӧс, а сійӧ гӧрбыльтчӧм пӧль кодь, туялӧны, мыйын помкаыс, да кыдзи позьӧ надзмӧдны пӧрысьмӧмсӧ. Та бӧрын быдӧнлы лӧсьӧдӧны торъя программа да сы серти нин водзӧ бурмӧдӧны дзоньвидзалунсӧ.
Шӧринас восьтӧма хроническӧй вуджан висьӧмъясӧн, тшӧгӧмӧн, астмаӧн, гипертензияӧн, диабетӧн нёрпалысьяслы да дзоньвидзаӧн дыр олан школаяс. Гижӧдчыны сэтчӧ позьӧ терапевт пыр либӧ веськыда дзоньвидзалун шӧринас. Врач кык лун паныдасьлӧ кызь морта котыркӧд, висьтавлӧ налы кутшӧмкӧ висьӧм йылысь да кыдзи сыысь мынтӧдчыны. Шуам, тшӧгӧм войтырлы висьтавлӧны, мый бурджык сёйны-юны, кыдзи артавны килокалория, ёна-ӧ колӧ песны асьтӧ физкультураӧн да с.в.
Татшӧм сёрни бӧрас йӧзыс петӧны да аттьӧалӧны, уна чуймӧдана выльтор пӧ тӧдмалім, татшӧмторсӧ пӧ миянлы некор на эз висьтавлыны, пукыштім, и ставыс лоис гӧгӧрвоана.
Таысь ӧтдор школаас волысьяслы сеталам уна сикас брошюра, медым найӧ гортаныс нӧшта лыддисны да велӧдчисны лючки видзӧдны асланыс дзоньвидзалун бӧрся.
Миян поликлиникаын тайӧ школаясас велӧдчис нин ылӧсас 700 морт. Татшӧмсяма школаясыс эмӧсь и мукӧд кар-районса поликлиникаясын.
Сыктывкарса коймӧд номера поликлиникаысь нывбаба консультацияӧн веськӧдлысь Зульфия Третьякова:
–Мӧдӧд во нин диспансеризация дырйи 18-49 арӧса мужичӧйлы да нывбабалы позьӧ донъявны сідз шусяна репродуктивнӧй дзоньвидзалунсӧ. Тайӧс колӧ вӧчны, медым тӧдмавны, ставыс-ӧ лючки вир-яяс, да вермасны-ӧ найӧ лоны мамӧн да батьӧн.
Акушер-гинеколог нывбабалы медводз вӧзъяс вочавидзны анкетаса 61 юалӧм вылӧ. Та бӧрын босьтасны вир анализ, сойсьыс да синсьыс мерайтасны давленньӧ, видзӧдласны сьӧктасӧ, ыстасны вӧчны флюорография, маммография, УЗИ да ЭКГ. Врач видлалас, ставыс-ӧ лючки морӧсас, кага чужтанінас, цитология могысь босьтас мазокъяс, медым тӧдмавны, эм-ӧ кутшӧмкӧ инфекция. Тшӧкыда татшӧм инфекциясӧ нывбабаыс оз и казяв, нинӧм оз майшӧдлы да, но, овлӧ, та понда сылӧн оз гӧрддзась кагукыс, вужъясьӧ эндометрит, артмӧны спойяс. Папаниколау тест дырйи кӧ босьтӧм соскобыс вежас рӧмсӧ, сідзкӧ, нывбабаыслӧн кага чужтанінас вужъясьӧма лёк пыкӧс.
Таысь ӧтдор 18-29 арӧса нывбабаӧс корасны вӧчны ПЦР-анализ, медым тӧдмавны, кӧвъясьӧма-ӧ гонорея, хламидиоз, трихомониаз да микоплазма.
Ставыс кӧ лючки, репродукция боксянь диспансеризацияыс таӧн и помасяс. Но анкетаса юалӧмъяс вылӧ вочакывъясысь да анализъясысь кӧ врачыс казялас мыйкӧ неладнӧ, корасны сдайтны содтӧд анализ, а сідзжӧ УЗИ дырйи видзӧдласны ань морӧссӧ да кынӧм увсӧ. Миометрия петкӧдлас, мый кызта матка сӧнӧрыс, эмӧсь-ӧ яичникас миома, гӧрӧд, полип, аденомиоз, эктопия, киста, кистома да мукӧд патология, мый омӧльтӧ репродуктивнӧй дзоньвидзалунсӧ. УЗИ дырйи казялӧны и лёк пыкӧс.
Мужичӧйлысь репродуктивнӧй дзоньвидзалунсӧ вермас донъявны врач-уролог либӧ врач-хирург, кодлӧн та могысь эм колана сертификат.
Мортыс кӧ челядьдырйиыс висис паротитӧн, тшӧтш ыстасны вӧчны спермограмма.
Комиын йӧзлысь дзоньвидзалун видзан министерствоысь репродукция дзоньвидзалун, челядьлӧн да томъяслӧн главнӧй внештатнӧй специалист гинеколог, регионса клиника перинатальнӧй шӧринысь челядьлысь репродукция видзан шӧринӧн веськӧдлысь Екатерина Вяткина:
–Медым тӧдмавны, ставыс-ӧ лючки ныв вир-яяс, да лоас-ӧ сійӧ коркӧ мамӧн, гинеколог вермас казявны дзолюк чужӧм бӧрас нин. Сэсся нывкасӧ колӧ петкӧдлыны врачлы 3, 7, 13 да 15 арӧсӧн, а та бӧрын – ас кӧсйӧм сертиыс.
Медосмотрсӧ прӧйдитӧны велӧдчанінас. Бать-мамлы да челядьлы колӧ юӧртны, мый врач корас пӧрччысьны, та дырйи оз ков мыйыськӧ яндысьны да повны. Тайӧс вӧчӧны медводз ныв дзоньвидзалунсӧ дорйӧм могысь, медым водзӧ вылӧ сійӧ вермис лоны мамӧн, чужтіс дзоньвидза кагук.
Быд во видлалам 25 сюрс ныв-зонмӧс. Мӧйму 13 прӧчентыслысь казялім висьӧмъяс, мый йылысь ни асьныс челядьыс, ни бать-мамыс оз вӧлӧм тӧдны,
3-6 арӧсалысь медсясӧ казялӧны ортсыас ӧдӧм-гӧрдӧдӧм, вульвовагинит, шочджыка – вир-яйыслысь вывті водз либӧ сёрмӧмӧн сӧвмӧм. 13 арӧса нывлӧн тшӧгӧм вӧсна овлӧ тӧлысся торксьӧм, дисменорея, а верстьӧджыклӧн, мужичӧйкӧд тӧдмасьӧм бӧрын, – быдсикас кӧвъясьӧм лёк висьӧм.
Бур, нылыс кӧ песӧ асьсӧ физкультураӧн, лючки сёйӧ. Тшыгъялӧм да вывті уна сёйӧм мӧрччӧ тӧлысся вылӧ, а сійӧ кӧ торксяс, зэв сьӧкыд бӧр ладмӧднысӧ. Медым ныв коркӧ лоис мамӧн да лючки чужтіс кага, томдырсяньыс колӧ сёйны бур да вир-яйыдлы колана сёян-юан, а сідзжӧ тырмымӧн узьны. Делӧыс сыын, мый нывбаба гормоныс артмӧ 11 час войын, кор мортыс узьӧ. А оз кӧ узь, гормоныс оз артмы, торксьӧ тӧлыссяыс. <>
Николай Размылсов. Снимокъясыс авторлӧн да ӧтуввезйысь.