Кӧкъямысдас ӧти во сайын Победаӧ эскӧмыс вайӧдіс сӧветскӧй йӧзӧс Ыджыд Вермӧмӧдз. Великӧй Отечественнӧй война йылысь паметьыс ӧтувтӧ миянӧс и ӧні, йитӧ тышын усьӧм рӧдвужкӧд.
Менам чужанінӧй – Кулӧмдін районысь Югыдъяг посёлок. Но пӧль-пӧчлӧн коми овъяс костын эм и белорус ов – Коренько. Юася баблысь, Наталья Васильевна Поповалысь, кодлӧн сиктса лӧнь олӧмыс тырӧма пачысь сӧмын на кыскӧм пӧжаслӧн чӧскыд кӧрӧн да гожӧмнас сы дорӧ чукӧртчысь внук-внучкаӧн, и казяла: сьӧлӧмас сійӧ видзӧ мамыс да войнаын усьӧм дедыс йылысь ыджыд дой. Помнитӧ сӧмын, мый ичӧтдырйиыс мамыскӧд, Фёкла Филимоновна Козленкокӧд (нывдырся овыс Коренько), ветлӧмаӧсь шойна вылӧ, и сэні дзоляӧн на аддзылӧма пӧль гусӧ. Вӧлӧма тайӧ 1950-ӧд вояс помын.
Бать-мамыскӧд, Фёкла Филимоновна Коренькокӧд да Василий Николаевич Козленкокӧд, Наталья Васильевна бабӧй Комиӧ локтӧма 1959 воӧ нёль арӧса нывкаӧн. Фёкла Филимоновна чужлӧма Брест обласьтса Черняны грездын. Батьыс сылӧн, Филимон Васильевич Коренько, куим класс сӧмын и помавлӧма, войнаӧдз уджалӧма технорукӧн, сэсся сиктсӧветса председательӧн. Семьяыс ыджыд вӧлӧма, но война дырйи ставныс пӧгибнитӧмаӧсь, ӧтнас Фёкла ловйӧн кольӧма.
Война заводитчан лунӧ жӧ фашистъяс бомбитӧмаӧсь Минск, а июнь 28 лунӧ сэтчӧ пырӧмаӧсь немечьяс. Вӧрӧглы паныд сувтӧмаӧсь тшӧтш партизанъяс. Пленӧ веськалӧм вермахтса салдат допрос дырйи шулӧма: «Партизанъяс – тайӧ мӧд сӧветскӧй армия. Найӧс ми ог аддзӧй, но овны найӧ миянлы оз сетны». И менам прапрадедлӧн, Филимон Васильевич Кореньколӧн, олӧмыс петкӧдлӧ, мый шуӧмыс тайӧ стӧч.
Социально-политическӧй история архивысь аддзӧм «Карточка партизана» документын висьтавсьӧ, мый Филимон Коренько М.В.Фрунзе нима партизан отрядӧ локтӧма 1943 вося июль 27 лунӧ. Сталин нима бригадаын отрядсӧ вӧлі котыртӧма 1943 вося июль 3 лунӧ, и тышкасьӧма сійӧ Брест обласьтса Малорита да орчча районъясын. Малорита сикт пыр мунӧма Польшаса Белостоксянь Украинаса Гомельӧдз кӧрт туй, кыті немечьяс новлӧдлӧмаӧсь ӧружие-техникасӧ да война дырйи колана мукӧд груз.
Отрядлӧн штабыс меститчылӧма Большой Павлополь грезддорса вӧрын. Партизанъяс абу личлэдзлӧмаӧсь фашистъяслы лун ни вой. 1943 вося гожӧм-арын жугӧдӧмась Кобрин – Малорита туй вылын став поссӧ, Брест – Роматово кӧрт туйысь вит километр пазӧдӧмаӧсь.
Сикт-грездын олысьяс мунлӧмаӧсь вӧрӧ семьяяснас, ӧд немечьяс лыйлӧмаӧсь-виалӧмаӧсь и верстьӧӧс, и челядьӧс. Партизан отрядын вӧлӧма и Филимон Кореньколӧн семьяыс – гӧтырыс, челядьыс, на лыдын и менам прабаб Фёкла. Ӧтлаын олӧмаӧсь, ӧтлаын воюйтӧмаӧсь, ӧтлаын юкӧмаӧсь шогсӧ и воштӧмъяссӧ.
1943 воас Фёклалы вӧлӧма 11 арӧс. Уна во мысти нин Наташа нылыслы висьтавлӧма тайӧ кад йывсьыс: «Ме, мамӧ, батьӧ да вокъяс олім партизан лагерын, пыр ставным вӧлім орччӧн, ӧтлаын венім сьӧкыдлунъяс. Кытчӧдз эз су миянӧс рӧкыс. Вой. Кылӧ лыйсьӧм шы, лэбӧны самолётъяс, ставӧн кытчӧкӧ котӧртӧны, но сёр нин вӧлӧма спаситчыны. Помнита вокъяслысь шойяссӧ. Лагерысь пӧшти став челядьсӧ фашистъяс чӧвтісны ва трубаӧ да вылас кисьтісны мыйкӧ сьӧдӧс, и став челядьыс шомторъясӧ пӧрисны. Мамӧс лыйлісны. Коли ме батькӧд да дядькӧд, но регыд и найӧ эз лоны. Висьтавлісны меным, найӧс пӧ тшӧтш жӧ боеприпаса юкмӧсас чӧвтӧмаӧсь. Ме ӧтнам ловйӧн коли. Но кутшӧм ыджыд дон ковмис мынтыны таысь – став рӧдвужӧс воштыны!».
Жаль, но ми ог тӧдӧй Филимон Васильевичлысь да сылӧн семьялысь пӧгибнитан лунсӧ, «Карточка паритзана» документас тайӧс абу жӧ пасйӧма. Прабабӧй, гашкӧ, и тӧдіс, а бабӧй оз нин – том вӧлӧма да абу юавлӧма мамыслысь.
Медым унджык тӧдмавны прапрадед йылысь, ми шыӧдчим Беларусьса Малорита районса краеведъяс дорӧ. Миянлы вочавидзисны, некутшӧм юӧр, фашистъяслӧн кутшӧм карательнӧй акция дырйи пӧгибнитӧма Коренько семьяыс, абу пӧ. Но Доропеевичи грездса библиотекаын уджалысь Галина Васильевна Кучина ветлӧма важся шойна вылӧ да аддзӧма Коренько вокъяслысь гусӧ. Пӧгибнитӧмаӧсь найӧ 1944 воӧ. Крест юрйыла из стелаын гижӧма: «Здесь покоятся два брата Кореньки. Филимон жыл 44 г. и Тимофей жыл 30 лет. Убити 1944 г.». Прадедлы вӧлӧма нелямын нёль арӧс, а Тимофей вокыслы – комын. Тӧдӧмысь, пӧгибнитӧмаӧсь найӧ 1944 вося мартӧдз на, ӧд март 22 лунӧ Малиновка да Павлополь грездъяс дорын Фрунзе нима партизан отряд
ӧтувтчӧма Гӧрд Армияса часьтъяскӧд. А 1944 вося июль 20 лунӧ «Багратион» операция нуӧдігӧн I Белорусскӧй фронт партизанъяскӧд тшӧтш мездӧма Малорита да Черняны сиктъяс.
Фрунзе нима партизан отрядса штабӧн веськӧдлысь Николай Андреевич Мартысюклӧн казьтылӧмъясын гижӧма: «Уна буртор вӧчисны отрядын Тимофей да Филимон Коренько вокъяс».
Кореньколӧн став семьяыс пӧгибнитӧма 1944 вося тулысын, сӧмын ӧтнас Фёкла, менам прабаб, кольӧма ловйӧн. Татшӧм со Победа доныс! Прапрадедлӧн семьяыс воюйтӧма, пӧгибнитӧма, но матыстӧма Ыджыд Вермӧмсӧ.
Шуд вылӧ, Доропеевичиса важ шойна вылын эм на Коренько вокъяслӧн гуыс. И тайӧс позьӧ шуны ыджыд дивӧӧн, ӧд миян рӧдысь 1959 восянь некод нин оз ов Белоруссияын. Пӧся аттьӧалам Доропеевичиысь библиотекар Галина Васильевна Кучинаӧс, мый чукӧстчис миян корӧм вылӧ да аддзис прапрадедлысь гусӧ!
Менӧ да прапрадедӧс торйӧдӧны кӧкъямысдас во да оз ӧти сюрс километр. Но ми век жӧ аддзысим! Миянӧс ӧтувтіс война йылысь паметь! Сылысь паметь видзӧм могысь ме восьта асланым семьялысь да Великӧй Отечественнӧй войналысь история. <>
Ксения Карманова.
Снимокъяс вылын: Наталья Васильевна Попова; Фёкла Филимоновна Коренько Наташа нылыскӧд, 1957 во; Коренько вокъяслӧн гу.