Материал дасьтігӧн шыӧдчи ӧтуввез дорӧ, кутшӧмджык, мися, сикт-грезд Коми муын лыддьыссьӧны медся мичаясӧн. Петіс татшӧм вочакыв: Чилимдін, Ыб, Зеленеч, Абъячой, а матыс кадӧ татшӧм нимсӧ кӧсйӧны сетны и Сёльыб грездлы. Чилимдінӧдз да Сёльыбӧ ме некор на эг ветлы. Ыбын, Зеленечын да Абъячойын вӧлі, но мыйлакӧ Ыб сиктын менам сьӧлӧмлы ёна кокньыдджык да кыпыдджык. Важ сиктыс пуксьӧма-нюжӧдчӧма Сыктыв ю пӧлӧн сизим мыльк вылӧ, эмӧсь вичкояс да вежа ключьяс.
Овмӧдчӧминнас паськыдджыка тӧдмӧдас Ыбын чужлӧм-быдмӧм морт да краевед Юлия Шуктомова. Том ань вермӧ дугдывтӧг висьтавны аслас радейтана чужанін да татчӧс нималана войтыр йылысь. Бӧръя кадӧ сійӧ тшӧкыда котыртлӧ и экскурсияяс. Сы дорӧ волӧны оз сӧмын ас регионса олысьяс, но и мукӧдлаысь войтыр, кодъяс окотапырысь кытшовтӧны Ыбсӧ подӧн, а тайӧ матӧ 15-16 километр, да кывзӧны-тӧдмасьӧны сикт аслыспӧлӧслунӧн.
Юлиялӧн экскурсияыс сетӧ вын да бур сьӧлӧмкылӧм. Ӧд ань унатор тӧдӧ да нинӧм дзебтӧг висьтасьӧ, новлӧдлӧ Ыбса медся тӧдчанаинъясӧд, сетӧ позянлун сувтыштлыны, фотографируйтчыны, мыссьыштны вежа ваӧн, окотапырысь вочавидзӧ и юалӧмъяс вылӧ. Бура висьтасьӧ и сиктын олысьяс да чужанінсӧ нимӧдысьяс йылысь.
И сідз, Сыктывдінса Ыб – тайӧ важ коми мича сикт.
Ыб сикт йылысь медводдзаысь казьтыштлӧмаӧсь 1586 воын. Нимыс артмӧма коми «ыб» (вывтасін, мыльк) кывйысь. Водзті тані вӧлӧма кык погост: Ыджыд Ыб да Ичӧт Ыб, кодъяс гӧгӧр и артмалӧмаӧсь сэсся грездъяс да пӧчинокъяс.
Мылькъяссяньыс воссян юсӧ, пармасӧ, сикт кытшалан вӧр-васӧ окота серпасавны, фотографируйтны. И тайӧ мичлуныс кыскӧмӧн кыскӧ волыны быдӧнӧс да ас синмӧн видзӧдлыны-нимкодясьны Ыб сиктӧн.
Лои экскурсоводӧн
– Чужан сиктӧс ме ёна радейта да пыдди пукта, – висьталіс Юлия Шуктомова. – Та понда меным окота восьтыны тайӧ радейтӧмсӧ быдӧнлы.
Ас йылысь кӧ висьтавны, ме татчӧс школаын велӧдчи, сэсся пыри Ю.Спиридонов нима искусствояс гимназияӧ. Сы бӧрын Сыктывкарса канму университет помалі. А сэсся верӧскӧд нин локтім овны Ыбӧ да пырим уджавны сиктса школаӧ. Во мысти вуджи зільны приютӧ, а сэсся финн-йӧгра этнопаркӧ. Верӧскӧд кыпӧдім ас керка, сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн чужисны челядь. Сиктса олӧмыс миянлы сьӧлӧм серти, да тані со и олам.
Финн-йӧгра паркын уджалігӧн нуӧді экскурсияяс, петкӧдлі да висьталі сылӧн шензьӧдана пельӧсъяс йылысь. А сэсся вӧляникысь чужис мӧвп чужан сиктӧн да татчӧс нималана войтыркӧд тӧдмӧдны. Тадзи и босьтчи туясьны, велӧдчи экскурсоводӧ, сёрниті краеведъяскӧд – та бӧрын менам артмис кузь, весиг уна часа экскурсия.
Экскурсиясӧ нуӧда корӧмъяс серти. Кодлыкӧ окота ёнджыка тӧдмасьны сиктӧн, мичаинъясӧн. Кодлыкӧ окота вичко да вежа источникъяс йылысь унджык тӧдмавны. Сэсся водзвыв сёрнитчӧмӧн и аддзысям да кытшовтам Ыбсӧ.
Нёльӧд во нин со вӧзйысьӧны экскурсия вылӧ, и оз сӧмын ас регионса. Эмӧсь и унаысь нин волысьяс. Накӧд бур тӧдсаяскӧд моз нин аддзысям. Сэсся, кор мортыс мыйсюрӧ тӧдӧ нин, сылы окота пыр унджыктор юасьны, а менам век эм висьталанторйыд, ӧд помся корсьыся-туяся, содта тӧдӧмлунӧс. Сикт аслыспӧлӧслунӧн тӧдмӧдӧм кындзи ковмывлӧ уджавны тшӧтш и психологӧн, и фотографӧн, и кодӧн сӧмын оз. Но тайӧ мен сьӧлӧм серти, кажитчӧ аслым аддзысьлыны водзмӧстчысь войтыркӧд.
Тӧдмасям некымын инӧн, кытчӧ вайӧдлӧ экскурсия дырйи сиктӧ волысьясӧс Юлия Шуктомова.
Медводз гӧсьтъяслы петкӧдлӧны сиктса медыджыд достопримечательносьт – Вежа Вӧзнесенньӧ вичко. Сійӧс кыпӧдлӧмаӧсь 1825 воын. Регыд вичко кутас пасйыны кыксё вося тшупӧда пас.
Сыӧдз, XVI нэмӧдз нин, вӧлӧма кык пу вичко – Никольскӧй да Ильинскӧй. Но кыдз гӧгӧрвоана, пу вичкоыдлӧн нэмыс абу ёна кузь. Та понда Ыбса войтыр водзмӧстчӧмаӧсь проект дасьтӧмын да шыӧд-чӧмаӧсь Вӧлӧгдаса Софийскӧй собор Никифор Иконников иерей дорӧ сиктас кирпич вичко кыпӧдӧм могысь. Проектсӧ сійӧ киритӧма, шогмытӧм пӧ, но та вылӧ видзӧдтӧг кад кольӧм бӧрын ыбсалысь корӧмсӧ могмӧдӧмаӧсь, дасьтӧмаӧсь выль проект да кыпӧдӧмаӧсь сиктас мича вичко, коді со матӧ кыксё во нин нимкодьӧдӧ татчӧс олысьясӧс да гӧсьтъясӧс.
Сӧвет кадӧ кызь во чӧж вичкоас вӧлӧма колхоз склад. Большевикъяслӧн ыджыдалан кадӧ кӧлӧкӧльнясӧ жуглӧмаӧсь. Но талунъя лун кежлӧ сійӧс выльысь кыпӧдӧмаӧсь, матын важ дорас.
Ӧні Вежа Вӧзнесенньӧ вичко олӧ ас олӧмнас. Тані нуӧдӧны служба, волӧны пыртчыны, котыртӧны крестӧн ветлӧмъяс. Волысьыс пыр эм.
Бытьысь сувтлӧны вичко дорын быдмысь ниа пу дорӧ, кодӧс пуктылӧмаӧсь вежа стрӧйба кыпӧдігӧн на. Пучерсӧ дзигӧдны он вермы — 2,7 метр кызта.
Нӧшта ӧтилаӧ быть ветлӧны экскурсияӧн — нывбабаяслы Серафима манастырӧ. Сійӧ джуджыд мыльк вылын.
Манастыр йӧрӧ пыртӧдз Юлия пыр висьталӧ ӧти вӧвлӧмтор. Сиктса шуӧны тайӧ мыльксӧ Кудӧй гӧраӧн, Кудӧй мылькйӧн. Иныскӧд йитчӧма татшӧм лоӧмтор: XIV нэмын Перымса Степан вӧлӧм кывтӧ ыджыд изйӧн Волсяӧ пыртны коми йӧзсӧ православие эскӧмӧ. Ыб сикт дорті кылӧдчигӧн аддзӧма сэтчӧс олысьяссӧ да корӧма вежны эскӧмсӧ. Но йӧзыс абу лэдзӧмаӧсь Степантӧ, лёкысь видчӧмӧн вӧтлӧмаӧсь сійӧс, абу лэдзӧмаӧсь чеччыны берегас. Вежа Степаныд скӧрмӧма да шуӧма, тайӧ пӧ Худӧй грезд, и тані оз кутны овны мужичӧйяс. И сійӧ кадсяньыс грездыс кутӧма шусьыны Худоевоӧн, да тані паськалӧма Худоев ов.
А медым кыдзкӧ лӧньӧдны Степанлысь скӧра шуӧмсӧ, татчӧс олысьяслы ковмӧма мунны Волся сиктса вичкоӧ, юрбитны да локны крестӧн Вежа Степан ӧбразӧн. Сы бӧрын сиктсаяс ӧти лунӧн кыпӧдӧмаӧсь Перымса Степан нима часовня…
XX нэм помын тайӧ мичаиныс ёна воӧма сьӧлӧм вылас Сыктывкарса да Воркутаса епископ Питиримлӧн мамыслы — Серафима матушкалы. Сылӧн водзмӧстчӧмӧн и воссьӧма аньяслы манастырыс. Лӧнь, зэв мича, гӧгӧр пелькӧдӧм ин уналы воӧ сьӧлӧм вылас. А сылӧн гусяторъяс йылысь висьталас Юлия.
Экскурсияӧн гӧсьтъяскӧд пыр волӧны и Каргорт грездӧ.
Иныс йитчӧма чудькӧд, кодъяс асьнысӧ гуалӧмаӧсь му улӧ: пырӧмаӧсь ыджыда кодйӧм гуясӧ челядьнас и скӧтнас, став эмбур-добранас. Сэтшӧма абу кӧсйӧмаӧсь лоны православнӧйясӧн. Чудь мылькъясыс ӧнӧдз на эмӧсь.
Мӧд шензьӧданаторйыс – коркӧ уна миллион во сайын, Юрскӧй кадколастӧ, Коми муным да Россияса рытыв-войвыв ыджыдджык юкӧныс вӧлӧма ва улын. Сэки тані ыджыдалӧма шоныд ваа да уна олыся Карскӧй (либӧ кыдзи ӧні шуӧны, Сыктыв) саридз.
Та йылысь висьталӧны туясьӧмъяс. Весиг ӧні на сюрласьӧны Юрскӧй кадӧ овлӧм плезиозавр да ихтиозавр лыяс, белемнитъяс да химера чери пиньяс.
Сиктса олысьяс бура тӧдӧны, мый 250 миллион во сайын Ыб му вылын овлӧмаӧсь ящеръяс. И некод нин оз шензьы кутшӧмкӧ сійӧ кадся аддзӧмторлы, шуам, кульчуньлы (гульчунь) — татшӧмыс сюрӧ вадорысь, град вылысь, весиг туй кузя мунігӧн.
Вежа ключьяс – нӧшта ӧти нырвизь. Юлия Шуктомовалӧн кывъяс серти, сійӧ тӧдӧ сиктсьыс 14 источник. Ӧтуввезйын пӧ пасйӧма 16-ӧс. Кытчӧ кыкыс вошӧма, туявтӧмӧн на кольӧма. Сідзкӧ, ставыс водзын на. А ӧні эм позянлун ветлыны Петыр-Павел, Преображенньӧ Господня, Благовещенньӧ, Параскева Пекнича, кӧні быдмӧ куимсё вося коз, да уна мукӧд вежа ключ дорӧ.
Сӧвет кадӧ сиктыс олӧма-лолалӧма тыр морӧсӧн. Ӧні, дерт, унатор бырӧма нин. Но ӧд вӧр-ваыс кольӧма, водзмӧстчысьяс эмӧсь! Сиктас эм озыр музей, регыд на лои восьтӧма древлехранилище — Вежа Вӧзнесенньӧ вичколӧн кыксё вося историяыс.
Ыб йылысь унатор на позьӧ висьтавны. Но ӧти гижӧдад ставыс оз тӧр. Вӧзъя шыӧдчыны Юлия Шуктомова дорӧ, мед тӧдмӧдас сиктнас. И чайта, татшӧм шойччӧмыс сетас быдӧнлы позянлун мӧд ног видзӧдлыны талунъя Ыб вылӧ.
А Юлияӧс окота ошкыштны водзмӧстчӧмысь! Эн дугӧдчы, ӧд вӧчан зэв колана удж. Молодеч!
Надежда Пунегова
Снимокъясыс Юлия Шуктомовалӧн гортса архивысь